
Macedonian: 
Структура на листот
Знаеме дека растенијата сами си ја создаваат својата храна, преку фотосинтеза.
Но како ги собира растението сите состојки кои му се потребни за фотосинтеза:
сончева светлина, јаглероден диоксид и вода?
Како ги комбинира со цел да добие глукоза и кислород?
За тоа ги користи своите листови.
Листот е како фабрика за храна за растението.
Сите негови делови работат на собирање на реактантите на едно место, за да може да се одвива фотосинтезата.
Да започнеме со сончевата светлина. Да го погледнеме листот.
Горниот дел на листот е поизложен на сончева светлина.
Таму се наоѓаат клетките кои може да ја абсорбираат светлината.
Овие клетки се нарекуваат палисаден мезофил.
Тие се богати со хлорофил.
Тоа е зелен пигмент кој растенијата го користат за абсорбирање на сончевата светлина.
Затоа горниот дел на листот е со потемна зелена боја од опачината на листот.
Треба да знаеш дека повеќето листови имаат широка површина,
за да може да абсорбираат што повеќе светлина.

English: 
So we know that plants make their own food
through photosynthesis. But how does a plant 
get together the ingredients it needs for
this: sunlight, carbon dioxide and water,
and then combine them to create glucose and
oxygen? Well, that's what leaves are for!
The leaf is a plant's food factory—and
its parts work together to get the reactants
into one place so that photosynthesis can
happen.
Let's start with sunlight:
Have a look at a leaf. The top of it is exposed
to the most light—so the cells specialized
for trapping light are on top. These cells
are called palisade mesophyll and they're
packed full of chlorophyll, the green chemical
that plants use to absorb light. That's
why the top side of the leaf is darker than
the bottom side. Note that most leaves have
a large surface area to trap as much sunlight
as possible.

English: 
What else do we need for photosynthesis? Carbon
dioxide.
That's where the bottom of the leaf comes
in. It's got these little pores called stomata,
which open up so carbon dioxide can diffuse
in to the leaf. They're controlled by sausage
shaped guard cells, which open up to let carbon
dioxide in. But they can also
close up the stomata and
prevent other things like water from escaping.
So the carbon dioxide comes in through the
stomata, makes it's way through gaps in
the airy layer of cells (called spongy mesophyll)
at the bottom part of the leaf, heads up to
the palisade layer for photosynthesis. Leaves
are thin, so the carbon dioxide doesn't
have very far to travel.
So we've got sunlight and carbon dioxide
now. What's left? Water.
Water comes up through the roots and stem
and enters the leaf through the vascular bundle,
which contains a hollow tube for water transport
called the Xylem. Look at how the vascular

Macedonian: 
Што друго ни е потребно за фотосинтеза?
Јаглерод диоксид.
Тука стапува во акција долниот дел на листот.
Таму листот има мали пори наречени стоми,
кои се отвараат за јаглеродниот диоксид да продре во листот.
Нив ги контролираат клетки во форма на колбас,
кои се отвараат и му овозможуваат на јаглеродниот диоксид да навлезе.
Но, тие можат да ги затворат стомите, со цел да го спречат губењето на другите состојки, како водата.
Значи, јаглеродниот диоксид навлегува преку стомите,
се пробива низ празнините од воздушниот слој на клетки, наречени сунѓерест мезофил на долниот дел на листот,
и стигнува до палисадниот слој каде што се врши фотосинтезата.  [Палисаден Мезофил]
Листовите се тенки така што јаглерод диоксидот не треба да патува далеку.
Значи, имаме сончева светлина и јаглерод диоксид. Уште што ни е потребно?
Вода.
Водата доаѓа преку корењата и стеблото и влегува во листот преку спроводни садови,
кои содржат долги цевчиња за пренос на водата наречени ксилем.

English: 
bundle spreads out in the leaf to form veins
so it can spread water throughout the leaf.
So now the leaf's palisade cells have water,
carbon dioxide and sunlight, all they need
to photosynthesise and make glucose (their
food) and oxygen.
But how does the leaf prevent unwanted intruders,
like bacteria from getting in... and stop
important reactants like water from escaping?
Above the palisade mesophyll and below the
spongy mesophyll are epidermis cells, which
produce a waxy coating called the cuticle.
The cuticle seals up the leaf, so the only
way in and out is through the stomata, which
are regulated by the guard cells.
So let's go back through the parts of the
leaf now, from top to bottom. We've got
the thin, waxy cuticle... then the epidermis cells.
These basically make up the leaf's skin.
Then come the chlorophyll-rich palisade mesophyll,
where the bulk of photosynthesis occurs. Below

Macedonian: 
Погледнете како овие спроводни садови се разгрануваат во листот и формираат жили,
со цел да се пренесе водата низ него.
Сега палисадните клетки на листот имаат вода, јаглерод диоксид и сончева светлина.
Тоа е се што е потребно за со фотосинтеза да произведат глукоза (храна за нив) и кислород.
Како листот ги спречува натрапниците како бактериите да навлезат во него?
Како спречува губиток на важните реактанти како водата?
Над палисадниот мезофил и под сунѓерестиот мезофил се наоѓа епидермисот,
кој произведува восочен слој наречен кутикула.
Кутикулата го запечатува листот така што единствениот пат надвор и внатре е преку стомите,
кои се регулирани од заштитните клетки.
Ајде сега да ги повториме деловите на листот, од горе – надолу.
Најпрво ја имаме тенката, восочна кутикула, па потоа епидермисот.
Тие во основа се кожата на листот.
Потоа доаѓа палисаден мезофил кој е богат со хлорофил и
каде се одвива поголемиот дел од фотосинтезата.

Macedonian: 
Под него се наоѓа сунѓерестиот мезофил, кој содржи голем број воздушни простори за материите да се движат.
Низ тие простори се наоѓаат спроводните садови со ксилем, за да ја пренесат водата
и со флоем, за да го пренесат шеќерот после фотосинтезата.
Под нив има уште еден слој од епидермис и кутикула.
Во просторот помеѓу долниот епидермис и кутикулата се стомите, со заштитни клетки од двете страни.
Листовите може да имаат различна форма и големина.
Погледни го листот на зелката и листот од дабот.
Сите листови ги имаат овие заеднички делови, кои овозможуваат да навлезат во нив реактантите потребни за фотосинтеза.

English: 
that is the spongy mesophyll, which have plenty
space between them for reactants to move through.
Through that space stretches the vascular
bundle, with xylem to transport water and
phloem to transport sugars. And below that,
we've got another layer of epidermis and
cuticle. Space around the lower epidermis
and cuticle are the stomata, with guard cells
on either side.
Leaves come in all different shapes and sizes—look
at a cabbage leaf... and an oak tree leaf.
But most of them have these same parts in
common which allows them to get their reactants in and perform photosynthesis.
