
German: 
Seit Jahrhunderten stellen sich Wissenschaftler Objekte vor, die so schwer und dicht sind, dass deren Gravitation
stark genug sein könnte um alles in sich hinein zu ziehen - sogar Licht.
Sie wären, ganz wörtlich, ein schwarzes Loch im Weltraum.
Aber erst in den letzten paar Jahrzehnten, konnten
Astronomen ihre Existenz eindeutig beweisen.
Heute lässt Hubble Wissenschaftler die Auswirkungen von Schwarzen Löchern messen,
Bilder ihrer Umgebung machen
und faszinierende Einblicke in die Evolution unseres Kosmos sammeln.
Präsentiert von der Europäischen Weltraumorganisation und der NASA
Hubblecast Folge 43: Hubble und Schwarze Löcher
Präsentiert von Dr J, alias Dr. Joe Liske

Slovenian: 
Gadsimtiem ilgi zinātnieki iztēlojās masīvus un blīvus objektus, kuru gravitācija
būtu tik spēcīga, ka ierautu iekšā visu - pat gaismu.
Tie būtu burtiski kā melni caurumi kosmosā.
Bet tikai pēdējos gadu desmitos astronomi ir pārliecinoši pierādījuši to eksistenci.
Mūsdienās Habla teleskops ļauj zinātniekiem pētīt melno caurumu radītos efektus,
iegūt to apkārtnes attēlus
un gūt aizraujošu ieskatu mūsu kosmosa attīstībā.
Eiropas Kosmosa aģentūra un NASA piedāvā
Hubblecast 43. epizode: Habla teleskops un melnie caurumi
Prezentē Dr J, viņš arī Dr Džojs Liske

Polish: 
Przez stulecia naukowcy wyobrażali sobie obiekty tak ciężkie i gęste, że ich grawitacja
byłaby dość silna by wciągnąć wszystko - nawet światło.
Byłyby to, dość dosłownie, czarne dziury w kosmosie.
Ale dopiero w ostatnich dziesięcioleciach astronomowie ostatecznie potwierdzili ich istnienie.
Dzisiaj, Hubble pozwala naukowcom mierzyć efekty oddziaływań czarnych dziur,
robić zdjęcia ich otoczenia
oraz wyciągać wnioski na temat ewolucji kosmosu.
Przygotowane przez Europejską Agencję Kosmiczną i NASA.
Hubblecast. Odcinek 43: Hubble i czarne dziury.
Prowadzenie: Dr J., aka Dr Joe Liske.

English: 
For centuries, scientists imagined objects so heavy and dense that their gravity 
might be strong enough to pull anything in — including light. 
They would be, quite literally, a black hole in space.
But it’s only in the past few decades that astronomers have conclusively proved their existence.
Today, Hubble lets scientists measure the effects of black holes, 
make images of their surroundings 
and glean fascinating insights into the evolution of our cosmos.
Brought to you by the European Space Agency and NASA
Hubblecast Episode 43: Hubble and Black Holes
Presented by Dr J, aka Dr Joe Liske

Polish: 
Witajcie w Hubblecast.
W dziełach fantastycznonaukowych czarne dziury są przedstawiane jako zagrożenie czyhające
na bezpieczeństwo Wszechświata,
jak ogromne odkurzacze, które w jakiś sposób zasysają wszystko co istnieje.
W tym odcinku, oddzielimy fikcję od faktów i spojrzymy na
badania czarnych dziur oraz jak Hubble przyczynił się do tych badań.
Czarne dziury mają różne rozmiary. Istnienie małych czarnych dziur potwierdzono już w latach 70tych.
Te czarne dziury powstają kiedy gwiazda wybucha u kresu swojego życia.
Kiedy zewnętrzne warstwy zostają odrzucone, jądro gwiazdy zapada się tworząc niezmiernie gęstą kulę.
Na przykład, czarna dziura o masie Słońca
miałaby promień zaledwie kilku kilometrów.
Jednak te czarne dziury nie wciągną się chyba że znajdziesz się bardzo blisko.

English: 
Hi everyone, and welcome to the Hubblecast.
In science fiction, black holes are often portrayed as some kind of menacing threat 
to the safety of the whole Universe, 
like giant vacuum cleaners that somehow suck up all of existence. 
Now, in this episode, we’re going to separate the fiction from the facts and we’re going to look at
the real science behind black holes and how Hubble has contributed to it.
Black holes come in different sizes. We’ve had solid evidence for the smaller ones since the 1970s. 
These form when a huge star explodes at the end of its life.
As the outer layers are blown away, the star’s core collapses in on itself forming an incredibly dense ball. 
For instance, a black hole with the same mass as the Sun 
would have a radius of only a few kilometres.
These black holes won’t suck you in unless you get very close to them though. 

German: 
Hallo allerseits, und willkommen zum Hubblecast.
In Science-Fiction sind Schwarze Löcher oft als eine Art bedrohliche Gefahr
für die Sicherheit des ganzen Universums dargestellt,
wie ein riesiger Staubsauger, der irgendwie alles Existierende aufsaugt.
Jetzt, in dieser Folge werden wir die Fiktion von den Fakten trennen, und wir werden
die wirkliche Wissenschaft hinter Schwarzen Löchern betrachten und wie Hubble dazu beigetragen hat.
Schwarze Löcher gibt es in verschiedenen Größen. Wir hatten handfeste Beweise für die Kleineren seit den 1970er Jahren.
Diese entstehen, wenn ein großer Stern am Ende seines Lebens explodiert.
Während die äußeren Schichten weggeblasen werden, kollabiert der Kern des Sterns in sich selbst und bildet eine unglaublich dichte Kugel.
Als Beispiel würde ein schwarzes Loch mit der gleichen Masse wie die Sonne
einen Radius von nur wenigen Kilometern haben.
Diese schwarzen Löcher würden einen nicht einsaugen
solange man nicht sehr dicht an sie heran kommt.

Slovenian: 
Sveiciens visiem, un laipni aicināti Hubblecast.
Zinātniskajā fantastikā melnos caurumus bieži attēlo kā sava veida bīstamus draudus
drošībai visā Visumā,
gluži kā milzu putekļusūcējus, kas iesūc sevī visu pastāvošo.
Šajā epizodē mēs atdalīsim izdomu no faktiem, un palūkosimies uz
patieso zinātni par melnajiem caurumiem un kādu ieguldījumu tajā devis Habla teleskops.
Melnajiem caurumiem ir dažādi izmēri. Par mazākajiem ir pārliecinoši pierādījumi kopš 1970-jiem gadiem.
Tie veidojas, kad milzīga zvaigzne eksplodē savas dzīves beigās.
Zvaigznes ārējie slāņi tiek nosviesti, bet zvaigznes kodols sabrūk pats sevī, veidojot neticami blīvu lodi.
Piemēram, melnajam caurumam ar tādu pašu masu kā Saulei
rādiuss būtu tikai dažus kilometrus liels.
Šie melnie caurumi jūs neiesūktu, ja vien jūs nenonāktu ļoti tuvu tiem.

English: 
In fact, contrary to popular belief, a black hole the size of the Sun 
doesn’t actually exert any more gravitational pull than the Sun does.
But these stellar black holes are just part of the story.
Before Hubble was launched, 
astronomers had noticed that the centres of many galaxies
were somehow much denser and brighter than they were expected to be.
And so they speculated that there must be some kind of huge,
massive objects lurking in the centres of these galaxies 
in order to provide the additional gravitational attraction. 
Now, could these objects be supermassive black holes, that is, 
black holes that are millions or even billions of times more massive than the stellar ones?  
Or was there perhaps a simpler, less exotic explanation, like giant star clusters? 
Frustratingly, at that time, the telescopes just weren’t quite powerful enough 
to see enough detail to solve the mystery.

German: 
In der Tat, entgegen der landläufigen Meinung, würde ein Schwarzes Loch von der Größe der Sonne
tatsächlich nicht mehr Anziehungskraft als die Sonne ausüben.
Aber diese stellaren Schwarzen Löcher sind nur ein Teil der Geschichte.
Bevor Hubble gestartet wurde,
war Astronomen aufgefallen, dass die Zentren vieler Galaxien
irgendwie viel dichter und heller waren, als es erwartet wurde.
Und so spekulierten sie, dass es irgendeine Art von riesigen,
massiven Objekten, in den Zentren der Galaxien lauernd, geben musste
um die zusätzliche Anziehungskraft bereitzustellen.
Nun könnte diese Objekte massereiche Schwarze Löcher sein, das heißt,
Schwarze Löcher, die Millionen oder sogar Milliarden Mal massereicher als die stellaren sind?
Oder gab es vielleicht eine einfachere, weniger exotische Erklärung, wie riesige Sternhaufen?
Frustrierender Weise waren Teleskope zu dieser Zeit einfach nicht leistungsstark genug
um ausreichendes Detail zur Lösung des Rätsels zu sehen.

Polish: 
W rzeczywistości, przeciwnie do powszechnej opinii, czarna dziura rozmiarów Słońca
nie wywiera większego oddziaływania grawitacyjnego niż samo Słońce.
Ale gwiezdne czarne dziury to tylko część układanki.
Zanim wystrzelono Hubble'a,
astronomowie zauważyli, że centra wielu galaktyk
były znacznie bardziej gęste i jaśniejsze niż się spodziewano.
Dlatego przypuszczali, że muszą istnieć jakieś ogromne,
masywne obiekty kryjące się w centrach tych galaktyk
odpowiedzialne za silniejsze oddziaływanie grawitacyjne.
Czy możliwe, że te obiekty to supermasywne czarne dziury, czyli
czarne dziury miliony lub nawet miliardy razy bardziej masywne niż gwiezdne czarne dziury?
Czy może istnieje prostsze, mniej egzotyczne wyjaśnienie, takie jak ogromne gromady gwiezdne?
Jak na złość, ówczesne teleskopy nie były wystarczająco mocne
by zaobserwować dość szczegółów by rozwiązać tę zagadkę.

Slovenian: 
Patiesībā, pretēji plaši izplatītam uzskatam, melnais caurums Saules lielumā
nerada lielāku gravitācijas spēku kā pati Saule.
Bet zvaigžņu izcelsmes melnie caurumi ir tikai daļa no stāsta.
Jau pirms Habla teleskopa palaišanas kosmosā
astronomi bija ievērojuši, ka daudzu galaktiku centrs
ir daudz blīvāks un spožāks nekā varētu gaidīt.
Un tāpēc viņi sprieda, ka šo galaktiku centros jābūt
kādiem milzīgiem, masīviem objektiem,
kas rada papildu gravitācijas spēku.
Vai šie objekti varētu būt supermasīvi melnie caurumi -
melnie caurumi, kuru masa ir miljoniem vai pat miljardiem reižu lielāka nekā zvaigžņu izcelsmes melnajiem caurumiem?
Jeb bija iespējams vienkāršāks, ne tik eksotisks izskaidrojums, piemēram, milzīgas zvaigžņu kopas?
Diemžēl tajā laikā teleskopi vēl nebija pietiekami spēcīgi,
lai redzētu pietiekami daudz detaļu un atrisinātu šo mīklu.

Slovenian: 
Par laimi, jau tapa Habla teleskops, kā arī virkne citu augsto tehnoloģiju teleskopu.
Kad plānoja uzbūvēt kosmisko teleskopu,
supermasīvo melno caurumu meklēšana bija viens no tā galvenajiem mērķiem.
Daži no Habla agrīnajiem novērojumiem 1990-jos gados tika veltīta šiem blīvajiem, spožajiem galaktiku centriem.
Tur, kur virszemes teleskopi redzēja tikai zvaigžņu jūkli, Habls spēja izšķirt detaļas.
Šo galaktiku centros Habla teleskops atklāja rotējošus gāzes un putekļu diskus.
Kad Habla teleskops novēroja disku netālās galaktikas Mesjē 87 centrā,
astronomi ievēroja, ka tā krāsa abās pusēs nav gluži vienāda.
Viena puse bija zilāka, bet otra - sarkanāka,
no tā zinātnieki secināja, ka disks ļoti ātri rotē.
Tā notiek tāpēc, ka gaismas viļņa garums mainās, ja gaismu izstarošais objekts atrodas kustībā.

Polish: 
Na szczęście Hubble był już w budowie, razem z serią innych zaawansowanych teleskopów.
Kiedy planowano budowę teleskopu kosmicznego,
poszukiwanie supermasywnych czarnych dziur miało być jednym z jego głównych celów.
Część początkowych obserwacji Hubble'a w latach 90tych poświęcono gęstym, jasnym centrom galaktyk.
Tam gdzie teleskopy naziemne widziały morze gwiazd, Hubble był w stanie rozróżnić szczegóły.
,Faktycznie, Hubble odkrył wirujące dyski gazu i pyłu wokół centralnych rejonów tych galaktyk.
Kiedy Hubble obserwował dysk w centrum pobliskiej galaktyki Messier 87,
astronomowie zauważyli, że barwa nie była identyczna po obu stronach.
Z jednej strony była ona przesunięta ku fioletowi, a z drugiej ku czerwieni,
co wskazywało na bardzo szybką rotację.
Dzieje się tak, ponieważ długość fali światła ulega zmianie z powodu ruchu emitującego to światło obiektu.

German: 
Glücklicherweise war Hubble, zusammen mit einer Reihe anderer High-Tech-Teleskope, auf dem Weg.
Als das Weltraumteleskop geplant wurde,
war die Suche nach massereichen Schwarzen Löchern in der Tat eines der Hauptziele.
Einige der frühen Beobachtungen von Hubble in den 1990er Jahren wurden diesen dichten und hellen galaktischen Zentren gewidmet.
Wo bodengebundene Teleskope nur ein Meer von Sternen sahen, war Hubble in der Lage, die Details aufzulösen.
In der Tat entdeckte Hubble, um die innersten Zentren dieser Galaxien, rotierenden Scheiben aus Gas und Staub.
Als Hubble die Scheibe in der Mitte der nahen Galaxie, Messier 87, beobachtete
sahen Astronomen, dass die Farben auf beiden Seiten nicht ganz identisch waren.
Eine Seite wurde in Richtung blau verschoben und die andere in Richtung rot
und dies sagte den Wissenschaftlern, dass sie sich sehr schnell drehen musste.
Das kommt daher, dass die Wellenlänge des Lichts sich durch die Bewegung des es emittierenden Objektes ändert.

English: 
Fortunately, Hubble was on its way, along with a range of other high-tech telescopes. 
When the space telescope was being planned, 
the search for supermassive black holes was in fact one of its main objectives.
Some of Hubble’s early observations in the 1990s were dedicated to these dense, bright galactic centres.
Where ground-based telescopes were just seeing a sea of stars, Hubble was able to resolve the details. 
In fact, around the very centres of these galaxies, Hubble discovered rotating discs of gas and dust.
When Hubble observed the disc at the centre of a nearby galaxy, Messier 87, 
the astronomers saw that its colour was not quite the same on both sides.
One side was shifted towards blue and the other towards red, 
and this told the scientists that it must have been rotating very quickly. 
This is because the wavelength of light is changed by the motion of an object emitting it. 

Polish: 
Pomyślcie jak ton syreny ambulansu obniża się kiedy przejeżdża on obok ciebie,
ponieważ fale dźwiękowe są dalej od siebie kiedy pojazd się oddala.
Analogicznie, jeśli obiekt porusza się w waszym kierunku, długość fali światła zostaje ściśnięta i jest bardziej niebieska;
a jeśli obiekt się oddala, fale są rozciągnięte i bardziej czerwone.
To zjawisko jest znane jako efekt Dopplera.
Więc, mierząc jak bardzo barwy zostały przesunięte z każdej strony dysku,
astronomowie zdołali określi prędkość rotacji dysku.
Okazało się, że dysk wirował z prędkością setek kilometrów na sekundę.
To z kolei pozwoliło astronomom wywnioskować, że w centrum ukrywa się
jakiś obiekt o masie wynoszącej od dwóch do trzech miliardów mas Słońca -
prawdopodobnie supermasywna czarna dziura.
Obok wielu innych obserwacji,
był to kluczowy dowód prowadzący do wniosku, że
supermasywne czarne dziury skrywają się w centrum większości, a może wszystkich

English: 
Think about how the pitch of an ambulance siren drops as it drives past you,
because the sound waves are more spaced out as the vehicle moves away.
Similarly, if an object is moving towards you, the light’s wavelength is squashed, making it bluer; 
if it’s moving away, it’s stretched, making it redder.
This is also known as the Doppler effect.
So, by measuring how much the colours had shifted on either side of the disk, 
the astronomers were able to determine its speed of rotation. 
And it turned out that this disk was spinning at a rate of hundreds of kilometres per second. 
Now, this in turn allowed astronomers to deduce that, hidden at the very centre, 
there must be some kind of object with the mass of two to three billion times the mass of the Sun – 
and this was very likely a supermassive black hole.
Now, along with a lot of other observations, 
this was a key piece of evidence that led to the notion that 
there is a supermassive black hole lurking at the centre of most, if not all, 

Slovenian: 
Padomājiet, kā pazeminās ātrās palīdzības sirēnas skaņas tonis, kad tā pabrauc jums garām.
Attālums starp skaņas viļņiem ir lielāks, kad transportlīdzeklis attālinās.
Līdzīgi, ja objekts virzās uz jūsu pusi, gaismas viļņa garums samazinās, un gaisma kļūst zilāka;
ja tas virzās prom, vilnis izstiepjas, padarot gaismu sarkanāku.
Tas ir zināms kā Doplera efekts.
Tātad, nosakot, cik liela ir krāsas nobīde abās diska pusēs,
astronomi varēja noteikt diska rotācijas ātrumu.
Un izrādījās, ka disks griežas ar ātrumu simtiem kilometru sekundē.
Tas savukārt ļāva astronomiem secināt, ka pašā viducī atrodas
kāds objekts ar masu, kas ir divus līdz trīs miljardus reižu lielāka par Saules masu,
un tas, ļoti iespējams, ir supermasīvs melnais caurums.
Kopā ar daudziem citiem novērojumiem
tas bija galvenais pierādījums, kas noveda pie uzskata, ka
supermasīvi melnie caurumi atrodas lielākajā daļā, ja ne visās

German: 
Denk daran wie die Tonlage einer Krankenwagensirene abfällt, wenn er an dir vorbeifährt,
weil die Abständen zwischen den Schallwellen größer werden während das Fahrzeug sich von einem entfernt.
Genauso, wenn sich ein Objekt auf einen zu bewegt, ist die Wellenlänge des Lichts gestaucht, was es blauer macht;
wenn es sich weg bewegt, ist es gestreckt, was es roter macht.
Dies ist auch als der Doppler-Effekt bekannt.
Mittels Messung der Farbverschiebung auf beiden Seiten der Scheibe,
sind Astronomen also in der Lage die Drehgeschwindigkeit zu bestimmen.
Und es stellte sich heraus, dass sich diese Scheibe mit einer Rate von Hunderten von Kilometern pro Sekunde drehte.
Nun, dies wiederum erlaubt Astronomen abzuleiten, dass sich, im Zentrum versteckt,
eine Art Objekt mit der Masse von zwei bis drei Milliarden Mal der Masse der Sonne befinden muss -
und das war sehr wahrscheinlich ein supermassives Schwarzes Loch.
Nun, zusammen mit vielen anderen Beobachtungen,
war dies eines der wichtigsten Beweismittel,
die zu der Ansicht geführt haben, dass
im Zentrum der meisten,
wenn nicht sogar in allen großen Galaxien,

Slovenian: 
milzu galaktikās, tai skaitā mūsu pašu Piena Ceļa galaktikā.
Tiktāl viss būtu labi. Bet šis pētījums tika veikts pirms gandrīz 20 gadiem - kā tas saistās ar šodienas zinātnes sasniegumiem?
Kopš tā laika zinātne par melnajiem caurumiem ir ievērojami attīstījusies. Tagad noslēpums vairs nav melno caurumu pastāvēšana,
bet gan to dīvainā uzvedība.
Piemēram, Habla novērojumi palīdzēja noskaidrot, ka
supermasīvu melno caurumu masa ir cieši saistīta ar saimniekgalaktikas masu.
Jo lielāks melnais caurums, jo lielāka galaktika. Parādības iemesls pagaidām nav skaidrs.
Supermasīvs melnais caurums ir diezgan liels, un tajā ietilpst daudz matērijas,
bet jāatceras, ka, salīdzinājumā ar saimniekgalaktiku, patiesībā tas ir niecīgs.
Telpas apgabals, kuru vistiešāk un uzreiz ietekmē

Polish: 
wielkich galaktyk, także w naszej Drodze Mlecznej.
No dobrze. Te badania przeprowadzono prawie 20 lat temu - a co nam mówią nowoczesne badania dziś?
Cóż, badanie czarnych dziur rozwinęło się znacznie. Pytanie nie brzmi już: czy czarne dziury istnieją,
ale dlaczego zachowują się tak niezwykle.
Na przykład, obserwacje Hubble'a pomogły wykazać, że masa
supermasywnej czarnej dziury jest ściśle zależna od masy otaczającej ją galaktyki.
Im większa czarna dziura, tym większa galaktyka. Powód tej zależności jest jak dotąd niejasny.
Supermasywna czarna dziura jest dość duża i bardzo silna,
ale trzeba pamiętać, że w porównaniu do swej galaktyki jest w rzeczywistości maleńka.
Przestrzeń która jest bezpośrednio pod największym wpływem

English: 
giant galaxies, including our own Milky Way.
So far, so good. But this work was almost 20 years ago — what does it tell us about cutting-edge science today?
Well, the science of black holes has moved along a lot since then. The mystery now isn’t whether they exist, 
but why they behave in the strange ways they do.
For example, Hubble observations have helped to show that the mass 
of a supermassive black hole is closely related to the mass of its surrounding host galaxy. 
The bigger the black hole, the bigger the galaxy. Now the reason for this is totally unclear.
A supermassive black hole is pretty big, and it packs a lot of punch, 
but you’ve got to remember that compared to its host galaxy it’s actually tiny. 
The region of space that is most obviously and most immediately influenced by 

German: 
einschließlich unserer Milchstraße,
ein supermassives Schwarzes Loch lauert.
So weit, so gut. Aber diese Arbeit war vor fast 20 Jahren - was sagt es uns über modernste Wissenschaft heute?
Nun, in der Wissenschaft von Schwarzen Löchern hat sich seither viel getan. Das Geheimnis ist jetzt nicht, ob sie existieren,
sondern warum verhalten sie sich auf so seltsame Weise.
Zum Beispiel haben Hubble Beobachtungen geholfen zu zeigen, dass die Masse
eines supermassiven Schwarzen Lochs eng mit der Masse der sie umgebenden Galaxie zusammen hängt.
Je größer das Schwarze Loch, desto größer ist die Galaxie. Bisher ist der Grund dafür ist völlig unklar.
Ein supermassives Schwarzes Loch ist ziemlich groß und es hat einen gewaltigen Einfluss,
aber man muss bedenken, dass es im Vergleich zu seiner Galaxie tatsächlich winzig ist.
Die Region des Raumes, die am offensichtlichsten und am unmittelbarsten

Slovenian: 
supermasīvs melnais caurums, faktiski ir apmēram miljons reižu mazāks par galaktiku, kurā tas atrodas.
Tā ir apmēram tāda pati atšķirība kā starp šo monētu un veselu pilsētu.
Tāpēc ir diezgan grūti iedomāties procesus, kas varētu ilgstoši saistīt abus objektus.
Tas šobrīd ir liels zinātnisks uzdevums - noskaidrot, kas notiek, un kāpēc abas parādības ir saistītas.
Vai melnie caurumi regulē galaktiku izmērus, vai arī galaktikas regulē melno caurumu lielumu?
Jeb notiek kaut kas pavisam cits?
Pagaidām astronomi nezina atbildi, bet viņi cītīgi strādā, lai to noskaidrotu.
Bet ir vēl viens interesants, un, iespējams, ar melnajiem caurumiem saistīts noslēpums,
kas astronomiem liek kasīt pakausi.
Kad viela krīt melnajā caurumā,

Polish: 
supermasywnej czarnej dziury jest około milion razy mniejsza niż otaczająca galaktyka.
To tak jakby porównać rozmiar monety do całego miasta.
Trudno więc wyobrazić sobie procesy mogące je trwale łączyć ze sobą.
Dlatego wielu naukowców próbuje dowiedzieć się co tam dzieje się i jak są powiązane czarne dziury i ich galaktyki.
Czy czarne dziury regulują rozmiar galaktyk, czy może galaktyki regulują rozmiar czarnych dziur?
Czy może zależy to od czegoś innego?
Astronomowie jeszcze tego nie wiedzą, ale pracują nad tym.
Jest też inna ciekawa zagadka, prawdopodobnie związana z czarnymi dziuramia
wprawiająca astronomów w zdumienie.
Kiedy materia spada do wnętrza czarnej dziury,

German: 
von einem Schwarzen Loch beeinflusst wird, ist in der Tat etwa eine Million mal kleiner als die sie umliegende Galaxie.
Das ist etwa der gleiche Größenunterschied wie zwischen dieser Münze und einer ganzen Stadt.
Daher ist es ziemlich schwer sich einen Prozesse vorzustellen, der diese beiden dauerhaft verbindet.
Ein großer Bereich der Wissenschaft versucht also derzeit herauszufinden, was hier vor sich geht und warum die beiden miteinander verbunden sind.
Regulieren Schwarze Löcher die Größe von Galaxien, oder regulieren Galaxien die Größe der Schwarzen Löcher?
Oder passiert etwas vollkommen anderes?
Derzeit wissen es Astronomen nicht, aber sie arbeiten hart daran es herauszufinden.
Aber es gibt noch eine weiteres interessantes Geheimnis Schwarzer Löcher in wahrscheinlich diesem Zusammenhang,
dass Astronomen zum Grübeln bringt.
Nun, wenn Materie in ein Schwarzes Loch fällt,

English: 
a supermassive black hole is in fact about a million times smaller than its surrounding galaxy. 
That’s about the same size difference as between this coin and a whole city.
So it’s pretty hard to imagine of any processes that might link the two in a long-lasting way. 
So a big area in science just now is trying to find out what’s going on here, and why the two are linked. 
Do black holes regulate the size of galaxies, or do galaxies regulate the size of black holes? 
Or is something altogether different happening?
Just now, astronomers don’t know, but they’re working hard to find out.
But there’s another interesting, and probably connected black hole mystery
that has astronomers scratching their head.
Now, when matter falls into a black hole, 

German: 
bildet es eine große wirbelnde Scheibe, die sich aufheizt und eine Menge starker Strahlung abgibt.
Je mehr Materie in das Schwarze Loch fällt, desto stärker die Strahlung.
Nun diese aktiven, anschwellenden Schwarzen Löcher nennt man Quasare
und sie gehören zu den hellsten und stärksten Objekten im Universum.
Die Sache ist, ein Quasar kann so gefräßig werden, dass seine Strahlung stark genug ist
tatsächlich alles an Gas und Staub, wovon er gespeist wird, wegzublasen.
Und so scheint es eine natürliche Obergrenze für die Rate, mit der ein Schwarzes Loch wachsen kann, zu geben.
Nun bedeutet dies, dass man nicht erwarten kann irgendwelche wirklich großen und wirklich mächtigen
Quasare im sehr frühen Universum zu sehen,
weil es einfach nicht genug Zeit für den Aufbau
dieses massereichen Schwarzen Lochs gab, das benötigt wird, um einen Quasar mit Energie zu versorgen.
Aber jüngste Entdeckungen haben in der Tat gezeigt, dass Quasare im frühen Universum existieren
mit nur etwa einer Milliarde Jahre nach dem Urknall, ist das viel früher als wir erwartet hatten.
Und da haben wir es: ein weiteres von Astronomen zu studierendes Rätsel.

Polish: 
tworzy duży wirujący dysk, który nagrzewa się i wydziela silne promieniowanie.
Im więcej masy wpada do czarnej dziury, tym silniejsze promieniowanie.
Takie aktywne, rosnące czarne dziury nazywane są kwazarami,
i są jednymi z najjaśniejszych i najpotężniejszych obiektów we Wszechświecie.
Rzecz w tym, że kwazar może stać się tak silny, że jego promieniowanie jest dość silne
żeby odrzucić cały gaz i pył który pochłaniał.
Wydaje się więc, że istnieje naturalna granica tempa wzrostu czarnej dziury.
To wskazywałoby że nie należy się spodziewać naprawdę dużych i poteżnych
kwazarów w bardzo młodym Wszechświecie,
ponieważ nie miałyby dość czasu żeby stworzyć
supermasywne czarne dziury niezbędne do napędzania kwazara.
Jednak ostanie odkrycia wykazały, że kwazary istniały już w młodym Wszechświecie
zaledwie miliard lat po Wielkim Wybuchu, czyli o wiele wcześniej niż się spodziewaliśmy.
No i proszę: kolejna zagadka do rozmyślań dla astronomów.

Slovenian: 
tā veido lielu rotējošu disku, kas uzkarst un izdala spēcīgu starojumu.
Jo vairāk vielas krīt melnajā caurumā, jo šis starojums ir spēcīgāks.
Šos aktīvos, vielu uzkrājošos melnos caurumus sauc par kvazāriem,
un tie ir vieni no visspožākajiem un visjaudīgākajiem objektiem Visumā.
Lieta tāda, ka kvazārs var kļūt tik rijīgs, ka tā starojums ir pietiekami spēcīgs,
lai aizpūstu prom visu gāzi un putekļus, ar kuriem tas "barojas".
Tāpēc šķiet, ka pastāv dabiska augšējā robeža ātrumam, ar kādu melnais caurums var augt.
Tas nozīmē, ka patiešām lieliem un ļoti jaudīgiem kvazāriem
agrīnajā Visumā nevajadzētu būt sastopamiem,
jo vienkārši nebūtu bijis pietiekami daudz laika, lai izveidotos
supermasīvs melnais caurums, kas ir nepieciešams, lai "darbinātu" kvazāru.
Bet nesenie atklājumi rāda, ka kvazāri pastāvēja jau agrīnajā Visumā,
tikai aptuveni miljards gadus pēc Lielā Sprādziena, kas ir daudz agrāk nekā bijām gaidījuši.
Un tā, lūk, radies vēl viens noslēpums, ar kuru astronomiem jātiek galā.

English: 
it forms this big swirling disc, which heats up and gives off a lot of powerful radiation. 
The more matter falls into the black hole, the more powerful the radiation.
Now these active, accreting black holes are called quasars, 
and they are among the most luminous and most powerful objects in the Universe.
The thing is, a quasar can get so greedy that its radiation is powerful enough 
to actually blow away all the gas and dust that’s feeding it. 
And so it seems there’s a natural upper limit to the rate at which a black hole can grow.
Now, this implies that one wouldn’t expect to see any really big and really powerful 
quasars in the very early Universe, 
because there simply wouldn’t have been enough time to build up
the supermassive black hole that is needed to power a quasar.
But recent discoveries have in fact shown that quasars do exist in the early Universe 
only about a billion years after the Big Bang, which is much earlier than we had expected.
And so there you have it: another mystery for astronomers to pore over.

Slovenian: 
Tā, palīdzot noskaidrot vienu melno caurumu mīklu, Habla teleskops ir pavēris pilnīgi jaunu pētniecības jomu,
kas galu galā mums dos labāku izpratni par Visuma vēsturi.
Ar jums bija Dr J un Hubblecast ir galā.
Daba kārtējo reizi mūs ir pārsteigusi, pārsniedzot pat drosmīgākās iztēles robežas.
ESA/Hubble subtitri, tulkoja Ilgonis Vilks

Polish: 
Pomagając wyjaśnić jedną zagadkę dotyczącą czarnych dziur, Hubble otworzył nowe pole do badań naukowych,
co kiedyś pozwoli nam lepiej zrozumieć historię Wszechświata.
Żegna was prowadzący Hubblecast, Dr J.
Po raz kolejny natura przerosła nasze najśmielsze oczekiwania.
Transkrypcja: ESA/Hubble
Tłumaczenie: Mariusz Herbich

German: 
Durch den Beitrag zur Klärung eines Geheimnisses über Schwarze Löcher, hat Hubble also ganz neue Forschungsgebiete eröffnet,
und diese werden uns schließlich ein besseres Verständnis der Geschichte des Universums geben.
Dies ist Dr. J für Hubblecast.
Wieder einmal überrascht uns die Natur jenseits unserer wildesten Vorstellungen.
Transkript: ESA/Hubble; Übersetzung: Tassilo Waldeck

English: 
So, by helping to clear up one mystery about black holes, Hubble has opened up whole new research areas, 
and these will eventually give us a better understanding of the history of the Universe. 
This is Dr J signing off for the Hubblecast. 
Once again, nature surprises us beyond our wildest imagination.
Transcribed by ESA/Hubble
