
English: 
Throughout Asia, they speak languages that
are so strikingly similar it's uncanny.
So it seems obvious to connect the dots and see
if they belong to one and the same language family.
Yet who could've guessed that filling out
that family tree would lead to what may just
be the most bitter dispute in the history
of historical linguistics, where Altaic would
get labeled a linguistic religious cult?
So, uhm, ever heard language nerds fight?
Well you will today.
Let me describe a language to you, and you
guess what it is.
It's spoken on the continent of Asia.
Its normal word order is subject, object,
verb.
Its words have a stem and lots of endings
built off to the right of that stem.
It has vowels that harmonize, postpositions
instead of prepositions, no grammatical gender,

Korean: 
아시아 전역에는 소름 돋을 정도로 비슷한 언어들이 있습니다.
따라서 각각의 점들을 이어붙인 뒤,
하나의 공통 어족에 속하는지를 확인하는 건 당연해 보였죠.
누가 알았을까요? 이 계보를 채워넣는 일이 결국은
역사언어학 사상 가장 쓰라린 논쟁으로 비화하고,
알타이어족은 언어학계의 '종교 단체'라는 꼬리표가 붙게 되리라는 사실을 말이죠.
자, 언어 덕후들끼리 싸우는 모습을 본 적이 있나요?
이제 보게 될 겁니다.
제가 어떤 언어에 대해 설명하는지 한 번 맞혀 보세요.
아시아 대륙에서 사용되는 언어입니다.
기본적으로 주어 - 목적어 - 서술어의 어순이구요.
단어에는 어간이 있고, 어간 뒤에 어미 여러 개가 덧붙습니다.
모음조화가 일어나고, 전치사가 아닌 후치사가 있고, 문법적 성(性)이 없으며,

Turkish: 
Asya genelinde birbirine son derece benzer diller konuşulur, bu çok gariptir. Bu yüzden bu dillerin arasındaki bağları ortaya çıkarmak
ve aynı dil ailesine ait olup olmadıklarını bulmak çok kolay gözükür. Bu aile ağacının bağlantılarını saptamanın tarihsel dilbilim tarihindeki en sert ihtilafa yol açacağını
ve Altayca’nın bir dilbilimsel-dinsel mezhep addedileceğini kim tahmin edebilirdi ki? Dil delilerinin hiç kavga ettiğini duymuş muydunuz? Bugün duyacaksınız.
Size bir dil tarif edeyim ve siz de ne olduğunu tahmin edin. Bu dil Asya kıtasında konuşulur. Normal kelime sırası özne-nesne-fiil şeklindedir.
Bu dilin kelimelerinde gövde ve gövdenin sonuna eklenen çokça sonek vardır.
Ünlülerinde ses uyumu vardır, edatlar kelimeden önce değil sonra gelir, gramatik cinsiyete sahip değildir,

English: 
no consonant clusters at the start of words,
and pronouns for "me" and "you" that start
with b- and s- or c-.
Did you say Turkish?
You're right, of course!
Thinking back to this video though, you might've
guessed Mongolian, which is also correct.
Or maybe you're one of those next-level language
enthusiasts and I reminded you more of a language
that proudly adorns the Forbidden City but
is today rarely heard as a first language:
Manchu.
Three languages from three different families.
Turkish is Turkic.
Mongolian is Mongolic.
Manchu is Tungusic.
There are other languages in each of these
families.
Yet they share such similar traits that
combined with their shared history of the
horse, the bow, the Steppe, the Silk Road,
centuries ago, scholars started to wonder
if they could link them into one large "superfamily".
I'll spare us some of dates and people involved.
Much is written about the origins of this
idea.

Turkish: 
Kelime başında ünsüz kümeleri yoktur ve "ben" ve "sen" zamirleri b- ve s- ya da c- sesleri ile başlar.
Türkçe mi dediniz? Evet, tabii ki de Türkçe! Şu video üzerinden düşüp Moğolca demiş de olabilirsiniz ki bu da doğru.
Belki de şu aşmış dil meraklılarından birisiniz ve söylediklerim size Yasak Şehir'in sokaklarını çınlatan,
fakat bir ana dil olarak neredeyse hiç kullanılmayan bir dili hatırlattı; Mançuca.
Üç farklı aileden üç dil. Türkçe Türk dillerinden biridir. Moğolca Moğol dillerindendir. Mançuca ise bir Tunguz dilidir.
Bu ailelerin her birininde başka diller de vardır. Bu dillerin öylesine benzer özellikleri vardır ki,
bu benzerlikler ortak tarih öğeleri olan at, ok, bozkır ve İpek Yolu ile birleştirilince uzmanlar birkaç asır önce
bu ailelerin bir “süper aile” altında bir araya getirilebilme ihtimalini tartışmaya başladılar. Size bazı isimler ve tarihlerden bahsedeceğim.

Korean: 
어두 자음군이 없고, '나'와 '너'를 가리키는 대명사는
ㅂ, ㅅ, ㅊ 발음으로 시작합니다.
터키어라고 대답했나요?
정답입니다!
이 영상을 보셨다면, 몽골어를 떠올렸을 수도 있겠네요.
역시 정답이죠!
혹시 언어를 정말 사랑하는 사람이라면, 다른 언어가 떠올랐을지도 모릅니다.
자금성을 당당하게 장식하고 있지만, 더이상 제1언어로서는 거의 쓰이지 않는 언어.
만주어죠.
세 개의 언어, 세 개의 서로 다른 어족입니다.
터키어는 튀르크어족이죠.
몽골어는 몽골어족이구요.
만주어는 퉁구스어족입니다.
각각의 어족에는 다른 언어들이 존재하죠.
그러나 이들은 공통된 특징들을 갖는데,
이는 기마, 궁술, 초원, 비단길의 역사를 공유한다는 사실과 결합되어 있습니다.
수 세기 전에, 학자들은 이 언어들을 하나의 커다란 '대어족'으로 묶을 수 있을지 고민하기 시작했습니다.
시기와 관련 인물에 대해서는 더 언급하지 않겠습니다.
학설의 기원에 대해서는 자료가 많이 있거든요.

Turkish: 
Bu görüşün kökenleri hakkında çok şey yazılmıştır. Hikayemiz adını Altay Dağları'ndan alan bir aile varsayımının ortaya atılmasıyla başlıyor; Altay Dil Ailesi.
Kazakistan, Rusya, Çin ve Moğolistan'ın birleştiği yerde bulunan Altay Dağları, bu yeni, ya da çok eski, Türk-Tunguz-Moğol süper ailesinin merkez noktası olmuştur.
Japonya'da 1781'de yapılan mütevazı bir gözlem sayesinde bozkırların ötesindeki diller dahi bu aileye eklenmek üzereydi.
Yazar Tō Teikan (藤貞幹), sayfasına fikirlerini yazarken, bilebildiğim kadarıyla bu konuda "A ha!" diyen ilk kişi oluyor; Acaba Japonca ve Korece ilişkili midir?
Bu fikir yazarın ömrü birlikte son bulmuş gibiydi fakat bir asır sonra, fikir raftan indirildi ve Japonya'da fazlaca destek gördü, hatta 1900'lerin ortasında

English: 
Our story starts with what they hypothesized:
a family called Altaic, named after the
Altai Mountains.
These Altai mountains where four countries
meet: Kazakhstan, Russia, China, Mongolia,
the epicenter of a new, or really old, Turkic-Tungusic-Mongolic
superfamily.
Even more languages were about to be added
beyond the inland steppes thanks to a simple
observation made in Japan in 1781.
Writer Tō Teikan (藤貞幹), while spilling
historical opinions onto the page, at one
point has this aha moment for as far as I
know the first time in history: could Japanese
be related to Korean?
The idea seemed to fade with the author's
ink, but a century later it was picked up
off the shelf and mounted enough support in
Japan that by the mid 1900s, one linguist
was practically alone standing against the
idea.

Korean: 
그들이 어떤 가설을 세웠는지에 대해 알아봅시다.
바로 '알타이어족'인데, 이름은 알타이 산맥에서 가져왔습니다.
알타이 산맥은 카자흐스탄, 러시아, 중국, 몽골 4개국의 접경지입니다.
새로운(혹은 아주 오래된) 튀르크-퉁구스-몽골 대어족의 발상지이죠.
내륙 초원을 넘어 또다른 언어들이 추가되기에 이르는데,
이는 1781년 어떤 일본인 학자의 단순한 관찰 덕에 일어났습니다.
도데이칸(藤貞幹)이라는 작가가 역사에 대해 저술하다가
불현듯 이런 생각을 떠올리는데, 아마 역사상 최초였을 겁니다.
'일본어와 한국어는 연관되어 있지 않을까?'
이 아이디어는 거의 묻힐 뻔했지만, 1세기 후에 재발견되었습니다.
그리고 일본에서 많은 지지를 받게 되어, 1900년대 중반이 되면
이에 반대하는 언어학자는 사실상 한 명뿐이었습니다.

English: 
Now in my notes I keep abbreviating this duo
as KJ or JK, but it's no joke
and it's not simple.
Sidestories for another day, but, speaking
broadly, "Korean" and "Japanese" are actually
clusters of Koreanic and Japonic dialects
and languages.
These clusters do have something in common.
They're traditionally considered isolates,
lone language families unrelated to anyone
else in the world.
Unless... well, let's go back to my guessing
game.
Altaic defenders saw K and J ticking many
of the same boxes.
And with that, they looped them into their
hypothesis.
And now, every Japonic, every Koreanic, Tungusic,
Mongolic and Turkic language was part of Altaic.
By the second half of the 20th century this
big concept of Altaic was gaining steam and
winning converts.

Turkish: 
sadece bir dilbilimci bu fikre karşıydı. Ben notlarımda bu ikiliyi KJ veya JK olarak kısaltıyorum fakat bu iddia ciddi bir iddia ve oldukça da karmaşık.
Detaylara sonra girelim, kabaca konuşursak Japonca ve Korece aslında Japon ve Kore dilleri ve lehçeleri kümeleridir. Bu iki kümenin ortak noktaları vardır.
Geçmişten beri J ve K, dünyadaki hiçbir dille bağı olmayan, "izole" dil olarak tanımlanmaktadırlar. Yalnız şu var ki... Neyse, tahminlerimize geri dönelim.
Altaycacılar K ve J'nin Altay dilleri ile birçok noktada birleştiğini farkettiler. Bu yüzden bu dilleri kendi hipotezlerine dahil ettiler.
Böylece her Japon dili, her Kore dili, her Tungus, Moğol ve Türk dili Altaycanın bir parçası oldu. 20. asrın ikinci yarısında Altayca fikri kuvvetleniyor

Korean: 
저는 이 둘을 KJ 또는 JK라고 축약해서 쓰지만, 진지하게 말하면
이는 그리 간단치 않은 문제입니다.
이 얘기는 나중에 다루겠지만, 대략적으로만 말하면
한국어와 일본어는 '한국어족'과 '일본어족'에 속하는 방언과 언어들의 집합입니다.
두 집단은 확실히 공통점이 있죠.
고립어, 즉 세계의 어떤 언어와도 무관한 독립 어족으로 여겨져 왔다는 겁니다.
아니면... 아까 전 수수께끼로 돌아가 보죠.
알타이 가설의 수호자들은 K와 J가 상당수의 조건을 만족시키는 걸 보았습니다.
그러고는 이들을 가설에 포함시켰죠.
이제 모든 일본어, 한국어, 퉁구스어, 몽골어, 튀르크어는 알타이어의 일부가 되었습니다.
20세기 후반즈음, '알타이어'의 거대 담론은 많은 지지와 개종자들을 거둬들이고 있었습니다.

English: 
As it did, Moscow emerged as the epicenter
of this work.
Moscow's Altaicists were faithful but not
unquestioning believers.
They spotted a possible issue, one we've also
met here before.
Remember that shared history?
Languages living side by side for a long time
can end up sharing structure and grammar even
if they don't share a common ancestor, and
if they don't share a common ancestor, they're
not part of the same family tree.
Altaicists knew that their languages had this
kind of contact throughout history, so here
was their strategy: shun grammar, seize on
vocabulary.
They turned their focus increasingly to comparing
words and sounds.
In their eyes, they were undertaking exactly
the kind of comparative thinking that formed
the bedrock of historical linguistics and
had already helped establish language families
like Indo-European: compare words across various
languages, weed out borrowed vocabulary to

Korean: 
모스크바는 해당 연구의 중심지로 떠올랐죠.
모스크바의 알타이학자들은 신실했지만, 의심 없이 복종하지만은 않았습니다.
문제가 될 만한 지점을 찾아냈는데, 아까 얘기한 것이기도 하죠.
역사를 공유한다는 부분 기억나나요?
언어들끼리 오랫동안 한 데 모여 살다 보면 비슷한 구조와 문법을 공유하게 되는데,
이는 공통 조상에서 기원하지 않아도 일어납니다. 그리고 공통 조상에서 기원하지 않으면,
하나의 어족에 속한다고 말할 수 없죠.
알타이학자들은 이 언어들이 역사적으로 이렇게 접촉해 왔음을 알았기에, 이런 전략을 세웠습니다.
"문법은 놔두고, 어휘를 잡는다."
그들은 단어와 소리를 비교하는 데 점점 더 관심을 기울였습니다.
그들이 보기에, 자신들이 하는 일은 역사언어학의 기반을 형성한 비교론적 사고와 정확히 같은 것이었고,
그것은 어족들을 확립하는 데에 도움이 되어 왔습니다. 예를 들면 인도유럽어족처럼요.
여러 언어들 간에 단어를 비교하여,
빌려온 차용어와 물려받은 동계어를 가려내고,

Turkish: 
ve insanları kendi safına çekiyordu. Bu sırada Moskova ise bu hareketin merkezi olmuştu.
Moskova'daki Altaycacılar teorilerine "sadık" taraftarlardı, fakat kayıtsız şartsız inanıyor değillerdi. Daha önce değindiğimiz muhtemel bir detayı farkettiler.
Az önceki "ortak tarih"i hatırlıyor musunuz? Uzun süre temas halinde yaşayan diller birbirinden dilsel yapı ve dilsel özellikler alabilir.
Bunun için ortak atadan gelmeleri gerekmez ve eğer ortak bir atadan gelmiyorlarsa aynı aileye ait değillerdir.
Altaycacılar dillerinin tarih boyunca böyle bir ilişkiye sahip olduğunu biliyorlardı,
bu yüzden şöyle bir strateji izlediler: grameri bir kenara bırakıp kelime haznesine yoğunlaştılar. Odaklarını giderek kelime ve ses karşılaştırmalarına yönelttiler.
Altaycacılar tarihsel dilbilimin temel taşı olan ve halihazırda Hint-Avrupa gibi dil ailelerinin kurulmasında rol oynamış karşılaştırmalı düşünme yöntemini

English: 
find possible inherited cognates, establish
regular sound correspondences
between the languages.
Easy, right?
That done, they could then reconstruct what
they saw as the original shared ancestral
Altaic form of a word.
Everywhere they searched, they found clearly
related words and "embarrassing parallels"
leading them to real breakthroughs in their
large Altaic project.
The wider historical linguistics community,
though, they were... uh, less impressed.
Some brushed Altaic aside.
Others became openly critical.
Let the spats begin.
Too much of Altaic looked to them just like
borrowed words and grammar.
By borrowed, I mean they didn't see Altaic
words as coming down the ages from a proto-parent.
Instead, they were pretty sure these words
had transfered sideways from one unrelated
language to another.
The influence of widespread families like
Mongolic and Turkic in particular was strong
across the steppes.

Turkish: 
esas aldıklarını düşünüyorlardı; birçok dilden kelime karşılaştır, muhtemel kökteş kalıntıları bulmak için alıntı kelimeleri ayıkla, diller arasında ses denklikleri kur. Kolay, değil mi?
Bunu yaptıktan sonra bir kelimenin kökensel ortak Altayca formu olduğunu düşündükleri şeyleri rekonstrükte edebileceklerdi.
Baktıkları her yerde açıkça birbiriyle ilişkili kelimeler ve şaşırtıcı benzerlikler gördüler, ki bunlar Altayca projelerinde onları asıl kilit noktaya getirdi.
Geri kalan dilbilim camiası ise, nasıl desek, bunu pek de etkileyici bulmamıştı. Bazıları Altaycayı görmezden geldi. Diğerleri ise açıkça eleştirdiler. Münakaşa başlasın!
Altayca karşıtları Altaycaya bakınca bolca alıntı kelimeler ve gramer gördüler. Alıntı derken, Altayca kelimelerin ortak bir ata dilden gelmediğini düşünüyorlardı demek istiyorum.
Aksine, bu kelimelerin aralarında akrabalık olmayan bir dilden bir dile yanal olarak aktarılığından son derece eminlerdi.
Bozkırda Moğol dil ailesi ve Türk dil ailesi gibi geniş alana yayılmış ailelerin diğer diller üzerindeki etkisi güçlüydü.

Korean: 
언어들 간에 규칙적인 소리의 대응 관계를 확립하는 거죠.
참 쉽죠?
그러고 나면 원래의 알타이어 단어라고 생각되는 것을 재구할 수 있을 겁니다.
그들은 모든 곳에서 확실히 관련된 단어들과 "난처한 유사성"을 확인할 수 있었고,
이는 알타이어라는 대형 프로젝트에서 획기적인 발전이 되었습니다.
그렇지만 역사언어학계 전반은, 사실...
그렇지만 역사언어학계 전반은, 사실...
별로 감명받지 못했습니다.
일부는 그냥 무시해 버렸죠.
다른 이들은 공개적으로 비판했구요.
한 번 붙어 봅시다.
알타이어의 대부분은 그저 단어와 문법이 차용된 결과로 보였습니다.
그러니까, 알타이어 단어들이 공통 조상에서 내려왔다고 보지 않았다는 뜻입니다.
오히려, 서로 무관한 언어들끼리 수평적으로 교환된 단어임이 확실하다고 보았죠.
특히 몽골어나 튀르크어처럼 널리 퍼진 어족의 영향력은 초원 전체에 걸쳐 강하게 작용했습니다.

Korean: 
비슷한 단어와 특징은 역사적으로 달랐다가 현재에 와서 수렴한 것이지,
공통된 과거로 수렴하는 것이 아니라는 말이죠.
따라서 역사언어학자들은 예측 가능한 소리의 대응관계가 아닌,
우연적인 음소와 일회적인 설명만을 발견할 수 있었습니다.
점점 더 회의론이 늘어났죠.
회의론이 쌓이자, 알타이학자들도 계속 대응했습니다.
전문가로서 위선적이라는 꼬리표가 붙고 싶지 않다면,
인도유럽어족 같은 자신들의 어족에도 똑같은 정밀함을 적용하라고 요구했죠.
동계어와 유사한 단어들에 대한 모스크바의 컬렉션은 계속해서 자라났습니다.
2000년대 초반이 되자, 가장 유명한 알타이어 주창자 셋은 자신들의 재구 결과를 내놓을 때라고 느꼈습니다.
방대한 분량의 알타이어 어원 사전이었죠.
이는 알타이어의 결정적 순간으로 보였을지도 모릅니다.
이는 알타이어의 결정적 순간으로 보였을지도 모릅니다...만, 오히려 더 큰 논란의 불씨가 되었습니다.

English: 
Similar words and similar features actually
converged in the present and diverged in history
rather than converging on a common past.
And instead of predictable sound correspondences,
historical linguists saw haphazard phonemes
and one-off explanations.
They were increasingly skeptical.
As criticisms mounted, Altaicists kept responding.
They demanded that if experts didn't want
to be labeled hypocritical they should apply
the same level of scrutiny to their own families
like Indo-European.
Moscow's collection of cognates, words with
apparent family resemblances, that keeps
growing and growing.
And by the early 2000s three of the best-known
Altaic proponents feel like it's time to publish
their own reconstructions in this, the massive
Etymological Dictionary of Altaic Languages.
It might've seemed like a definining moment
for Altaic.
Instead, it was fuel for even greater controversy.

Turkish: 
Benzer kelime ve gramatik özellikler dilden dile geçmiştir ve farklı dillerdeki bu özelliklerin ortak bir geçmişten kök alması gibi bir durum söz konusu değildir.
Ve tarihsel dilbilimciler öngörülebilir ses denklikleri yerine tesadüfi sesbirimler ve bir defaya mahsus açıklamalarla karşı karşıya kaldırlar. Daha da kuşkucu yaklaştılar.
Eleştiriler arttıkça Altaycacılar yanıtlıyordu. Altaycacılar uzmanlarınn, iki yüzlü olarak addedilmek istemiyorlarsa aynı eleştirel tavrı
kendi dil ailelerine karşı da, örneğin Hint-Avrupa, tutunmalarını istediler. Moskova'daki kökteşler, yani bariz ailevi benzerlikleri olan kelime koleksiyonu, büyüyordu.
Ve 2000'lerin başında en tanınmış Altayca taraflarınlarından üçü, kendi rekonstrüksiyonlarını
yayınlama zamanlarının geldiğini düşündüler: 
Altay Dillerinin Etimolojik Sözlüğü. Bu Altayca için bir dönüm noktası olabilirdi.

Korean: 
책의 첫 장부터 그 냄새를 맡을 수 있는데, 사전치고는 이상한 시작이죠.
비판론자들에 대한 답변으로 이 경쟁에서 앞서 나가려는 모습입니다.
"여기 단어들은 서로 다른 어족에서 차용된 게 아니라, 진짜로 하나의 조상에서 물려받은 거라니까!"
반대자들은 시큰둥했고, 훨씬 더 많은 비판으로 무장했습니다.
볼썽사나운 상황이 되어 가는군요.
예상치 못한 반전으로, 알타이어의 지지자이자 사전의 참고문헌에 인용되기도 했던 학자가,
견해를 뒤집었습니다.
이 사전은 알타이어 프로젝트가 총체적인 실패임을 보여줄 뿐이라고, 보빈은 비판했습니다.
와, 배신자!
그는 어딘가 낚시의 냄새가 난다고 느꼈습니다.
1076쪽을 보면 재구된 알타이 조어 'pā́li'가 있는데, 생선의 한 종류입니다.
어떻게인지는 몰라도 이 어근은 한국과 일본에서 살아남았습니다.
어떻게인지는 몰라도 이 어근은 한국과 일본에서 살아남았습니다.
[발강이: 잉어의 새끼] [ひらめ: 넙치]

English: 
You can already sense it brewing in the book's
very first chapter, an odd start for a dictionary.
It tries to get out ahead of the competition
with responses to critics.
The words herein aren't borrowed between different
families, I swear they're really inherited
in one single family.
The critics were unamused and were ready with
even more criticism.
Things were about to turn ugly.
In an unexpected twist, one of Altaic's proponents,
whose work was cited in this dictionary's
bibliography, turned on the theory.
Vovin charged that this dictionary merely
showcased how the whole Altaic project had
been a failure.
Ooh, the betrayal!
To him, something was fishy.
On page 1076 we meet the reconstructed Proto-Altaic
pā́li, a kind of fish.
Somehow supposedly this root found its way
to Korea and Japan even though Middle Korean

Turkish: 
Fakat yalnızca ihtilafı daha da kızıştırdı. Bunu kitabın daha ilk bölümünde fark edebilirsiniz, ki bir sözlüğün başında olmaması gereken bir şeydir;
Eleştirilere cevap vererek bu münakaşandan kurtulmak istemektedirler. "Bu sözlükteki kelimeler farklı ailelerden alıntı kelime değildir, bu kelimelerin tek bir aileden
kök aldıklarına yemin ederim." Eleştiri sahipleri tatmin olmamıştı ve eleştirilecek şeylerin sayısı artmıştı. İşler çirkinleşmek üzereydi.
Eserlerinden birine bu sözlüğün bibliyografyasında atıf yapılan bir Altaycacı beklenmedik bir şekilde bu teoriye muhalif oldu.
Vovin'e göre bu sözlük Altayca projesinin nasıl bir başarısızlık olduğunu göstermekten öteye gidemiyordu. Uhh, ihanet! Ona göre bu işte "kaypak" bir şeyler vardı.
Sayfa 1076'da bir tür balık ismi olan Proto-Altayca rekonstrükte kelime pā́li'ye rastlarız. Orta Korecede böyle kelime bitimi olmamasına ve bu kelimenin Japoncada

Korean: 
중세 한국어에는 이런[-강이] 접미사가 없고, 일본어 단어는 확실히 '넓적한' '생선'을 의미할 뿐인데도 말이죠.
보빈이 보기에, 이는 전문적인 어원학보다는 오히려
가공의 어원론으로 생명체를 창조해내는 것에 가까웠습니다.
그래서 호된 공격을 가했죠.
"사전은 여전히 차용어에 대해 충분히 설명하지 못하고 있는데,
특히 튀르크어와 몽골어는 더 그렇다."
"당신들은 수평적 이동을 부모-자식 관계처럼 보이게 하려 한다."
"차용어만이 아니라, 당신들은 대담하게도 소리와 뜻을 비약시켜
전혀 무관한 단어끼리도 관련된 것처럼 보이게 만든다."
"당신들의 어원론 중 일부는 둘 또는 심지어 단 하나의 어족에만 의지한다."
"단어의 기원에 대해 완벽한 내적 설명이 있는 경우,
당신들의 사전은 그걸 '민간어원설'로 일축하고는 꾸며낸 알타이 조어로 대체해 버린다."
"최악인 건 소리의 대응 관계가 무작위라는 점으로,
정말로 관련된 언어들과는 달리 예측가능하지 않다는 것이다."

Turkish: 
"yalnızca" yassı balık anlamına gelmesine rağmen bu kök, güya bir şekilde Kore ve Japonya'ya ulaşmış.
Vovin'e göre bu hakkıyla etimoloji yapmak değil, uydurma kelime hikayeleriyle yoktan hayvanlar var etmekti. Vovin'in eleştirileri şöyleydi.
"Sözlük hâlâ alıntı kelimler, özellikle de Türkçe ve Moğolca arasındaki alıntı kelimeler için güvenilir bir kaynak olamaktan uzaktır.
Bu yanal hareketleri ata dilden genç dile geçen öğelermiş gibi göstermeye çalışıyorsunuz. Sadece alıntı kelimeler de değil,
bunu seslere ve anlamlara da küstahça uygulamaya çalışıyorsunuz, ta ki birbiriyle tamamen alakasız kelimeler alakalı görününceye kadar.
Bazı etimolojileriniz sadece iki aileyle, hatta bazen sadece bir aileyle ilişki kurabiliyor.
Bir kelimenin kökeni hakkında muntazam geçerli bir etimoloji olduğunda sözlüğünüz bunları halk etimolojisi addediyor ve uydurma Proto-Altayca kökenle değiştiriyor.
Ve en kötüsü, ses denklikleriniz akraba dillerdeki gibi öngörülebilir değil, tamamen tesadüfi. Fakat Vovin en ağır eleştiriyi Moskovalı Altaycacıların şahsına sakladı.

English: 
has no ending like this and the Japanese word
"clearly" just means flat fish.
To Vovin, this sounded less like skillful
etymology and more like summoning creatures
to life through make-believe word history.
And so he lashed out.
The dictionary still does do enough to account
for borrowed words, especially between Turkic
and Mongolic.
You're trying to make those lateral moves
look like parent-child relatedness.
It doesn't stop with borrowings; you're boldly
stretching sounds and meanings until utterly
unrelated words looked related.
Some of your etymologies draw on only two
families or even one.
When there were perfectly good internal explanations
for the origin of a word, your dictionary
wishes them away as "folk etymologies" and
replaces them with concocted Proto-Altaic
ancestors.
Worst of all, the sound correspondences seem
random, not predictable like truly
related languages.

Korean: 
그러나 그의 가장 통렬한 심판은 다름 아닌 모스크바의 알타이학자들에게 돌아갔습니다.
결국 그들은 저의 '바벨탑' 영상에서 만난 '세계 조어'론자보다 조금 더 나을 뿐으로,
단어 목록을 뒤적이면서 유사성이 나오기를 노리는 '롱레인저'이며,
훈련받은 자만이 그 차이점과 행간의 복잡한 역사를 바라볼 수 있다고 믿는다는 거죠.
보빈의 눈에, 알타이학자들은 어리석게도 '전(前)과학적' 방법에 의존하여,
본질적으로 '종교'가 되어 버린 '일련의 믿음'을 추종자들에게 심어주었습니다.
사전은 '진정한 신자'들을 위한 경전에 필적하는 수준이었습니다.
결투 신청!
비판보다 더 긴 답변이 필요할 때가 있는 걸 알고 있나요?
모스크바 학파는 지금이 바로 그 때라고 느꼈습니다.
사전의 집필자 중 두 명은 알타이어족이 죽지 않았다고 선언하면서,
끝없는 논쟁의 종결을 요구했습니다.
"음식이 완성되면, 먹는 이가 많을 것이다.
작품이 완성되면, 비판하는 이가 많을 것이다."
 
그들은 자신들의 심리를 이 카자흐어 속담으로 함축하고,

English: 
But he saved his most scathing judgments for
the Moscow Altaicists themselves.
They are in the end little more than the kind
of "Proto-Worlders" we met back in my Tower
of Babel animation, long-rangers doing word-list
linguistics fishing for resemblances where
a trained mind sees differences and complex
histories behind words and texts.
In his eyes, they had ignorantly resorted
to a "prescientific" method and were indoctrinating
followers into "a set of beliefs" that had
basically become a "religion".
This dictionary amounted to a holy book for
their "true believers".
Gauntlet thrown.
Whew.
You know those times when a response requires more words than the
criticism you're responding to?
Well, Moscow felt like this was one of those
times.
Two of the dictionary's authors declared Altaic
undead, calling for an end to the controversy
over the controversy.
They sum up their sentiments with this Kazakh
proverb, they dub their onetime ally turned

Turkish: 
Nihayetinden Moskovalılar, Babil Kulesi animasyonumda bahsettiğim şu kelime listeleri ile dilbilim yapıp
kelime benzerlikleri yakalamaya çalışan uzun vade projecileri "Proto-Dünyacılar"dan çok da iyi değillerdi.
Az buçuk tecrübeli kişiler bu kelime ve metinlerin arkasındaki farklılıkları ve kompleks tarihi görecektir.
Vovin'e göre onlar cahil bir şekilde ilkel bir bilimsel metot kullanıyor ve bir din haline gelmiş olan
"inançlar bütünü" doğrultusunda taraftarlarının beynini yıkıyordu. Bu sözlük, "inananları" için bir kutsal kitap mahiyetindeydi. Bu büyük bir meydan okuma! Huhh.
Bilirsiniz, bazen bir eleştiridense eleştiriye verilen cevap üzerinde daha çok durmak gerekir. Moskova işte öyle bir durumda hissetti kendini.
Sözlük yazarlarından ikisi Altaycanın ölmediğini ilan etti ve ihtilaf hakkındaki ihtilafa bir son getirmek istedi.
Müttefikten bozma rakiplerinin ismini AV diye kısaltarak mesajlarını şu Kazak atasözü ile bitirirler;
"Yemek hazır olduğunda bir sürü yiyici peydah olur.
İş tamam olduğunda bir sürü eleştiren peydah olur."

Turkish: 
ve bildikleri yolda gidecekleri imasında bulunurlar. Tabi ki AV'nin seviyesine inip onun sadece "mezhep değiştiren bir dönme" olduğunu
ve makalesinin bir "propaganda aracı" olduğunu iddia edebilirlerdi. Ama hayır, genel olarak sözlüklerinin arkasında durdurlar ve etimolojilerini savundurlar.
"Senin (AV'ye hitaben) bu ikiyüzlü ve uçarı beklentilerin, Hint-Avrupa gibi sağlam temelli bir aileye bile fazla gelecektir."
Uzun soluklu projeler genelde kolay anlaşılamamaktadır, ve yassı balık vesair halk etimolojilerini barındıran 50 maddeyi sözlükten atsak bile Altaycanın temeli
hâlâ güçlü kalacaktır. Hatta her zamankinden daha güçlü! AV pek etkilenmiş gözükmüyordu ve Altaycanın "sallantıdaki" itibarını yıkmak için daha fazla
yüklenmeye devam edecekti. Ortak kelimeler, zamirler, gramatik özellikler ortak atalılık olmadan da açıklanabilmekteydi.

English: 
opponent AV and give us the sense they'll
be taking the high road.
Of course, they could stoop to AV's level
and say AV just "switched from one church
to another" and brand his article a "propaganda
piece".
But no no, mostly they'lll stand by their
dictionary and defend the etymologies therein.
Your hypocritically rigorous expectations
would rule out even well-established families
like Indo-European.
Long-rangers are routinely misunderstood anyway,
and even if we were forced to throw away
those fifty entries with flat fish folk etymologies,
the foundations of Altaic would
still stand strong.
Stronger than ever, I say!
AV was unphased and would keep joining the
charge to topple more and more of the "startling"
parallels attributed to Altaic.
The shared words, the pronouns, the grammatical
features could all be explained
common ancestry.
AV dared Altaicists to come up with real proposals
that would pass even basic historical linguistics
tests.

Korean: 
"음식이 완성되면, 먹는 이가 많을 것이다.
작품이 완성되면, 비판하는 이가 많을 것이다."
 
동지였던 적수를 AV라고 부르면서, 자신들은 고귀한 길을 걷겠다는 인상을 줍니다.
물론 AV의 수준에 맞춰서, 그가 '하나의 교파에서 다른 교파로 이동했을 뿐'이라고 말하거나,
그의 논문에 '선전물'이라는 낙인을 찍기도 하겠죠.
하지만 대부분의 경우, 그들은 자신의 사전 곁에 서서 그들의 어원론을 방어할 것입니다.
"당신의 위선적으로 엄격한 기대는 잘 확립된 어족, 예를 들면 인도유럽어마저도 제거해 버릴 거라고."
"'롱레인저'는 언제나 오해받는 법이고,
'넓적한 생선' 같은 민간어원으로 어휘 50개 정도는 날려야 한다고 해도,
알타이어의 기반은 여전히 굳게 서 있을 걸."
"그 어느 때보다 더 굳게!"
AV는 당황하지 않고, 알타이어에서 기원했다고 여겨진 '놀라운' 유사성들을
점점 더 많이 쓰러뜨려 나갔습니다.
공통된 단어, 대명사, 문법적 특징들은 모두,
공통 조상 없이도 충분히 설명할 수 있었습니다.
AV는 알타이학자들에게, 매우 기본적인 역사언어학 테스트라도 통과할 수 있는
진정한 안을 만들어내라는 도전을 했습니다.

English: 
Six words, just give me six words with the
same meaning and completely predictable sound
correspondences between these languages...
c-come on, I dare you!
AV may be unique in his bluster, but today
he is in good company.
Time has not been kind to Altaic.
For "traditional" linguists, the current was
already flowing downstream.
The family is now commonly labeled "discredited"
or even "pseudolinguistic", a has-been.
There are people who still do Altaic.
In the hunch of conventional linguists, their
advocacy often extends into other
"fringe" megafamilies.
On the other hand, even among non-Altaicists,
there are calls for moving peacefully beyond
devotion or denunciation to a common ground
of understanding the languages together.
But outside of dedicated Altaicists, who continue
to feel misunderstood, linguists see in these

Korean: 
"단어 여섯 개만, 언어들 간에 의미가 같고
소리의 대응관계를 완벽히 예측할 수 있는 단어 여섯 개만 제시해 보라."
"한 번 해 보라니까?"
AV의 신랄한 비판은 유례없었지만, 이제 그에게는 많은 동지들이 있습니다.
세월은 알타이어에게 호의적이지 않았죠.
"전통적인" 언어학자들에게, 그 흐름은 이미 밀려 내려오고 있었습니다.
이제 알타이어족은 일반적으로 '신뢰할 수 없'거나, 심지어 '유사언어학'이라는 꼬리표가 붙습니다.
한물간 거죠.
여전히 알타이어학을 하는 사람들이 있습니다.
전통적인 언어학자들이 보기에, 그들은 다른 '비주류' 대어족까지도 옹호하려는 듯합니다.
다른 한편, 알타이학자가 아닌 이들 중에서도 신앙 또는 비난의 구도를 넘어,
이 언어들을 같이 이해하기 위한 공통의 장을 요구하는 이들이 있습니다.
독실한 알타이학자들은 자신들이 오해받고 있다고 느끼지만,

Turkish: 
Altaycacılara meydan okudu; "Altı kelime, bana aynı anlamlı ve tamamen öngörülebilir ses denklikleri olan sadece altı kelime bulun. Hadi bakalım, var mısınız?
AV sivrilik konusunda biricik olabilir fakat günümüz camiasında yalnız değil. Zaman Altaycaya hiç kibar davranmadı.
Geleneksel dilbilimciler için Altayca teorisinin miadı zaten dolmuştu. Bu aile artık genel olarak "terkedilmiş", hatta "sahte-bilimsel" olarak nitelenmektedir
Halen Altayca üzerinde çalışan insanlar vardır. Fakat bu insanların çalışmalarının "komşu" mega-ailelerin sınırlarına tecavüz ettiği konusunda dilbilim camiasında bir fikir birliği vardır.
Öte yandan Altaycacı olmayanlar arasından, taraftar ya da muhalif olmanın ötesine geçip ortak bir zeminde buluşma ve dilleri beraber anlamak yönünde çağrılar yapılmaktadır.
Anlaşılmamış olduğunu düşünmeye devam eden hırslı Altaycacılar dışındaki dilbilimcilerin

English: 
resemblances a handful of unrelated families
with intertwined history and geography and
filled with ancient linguistic tales we're
barely starting to recover.
Stick around and subscribe for language.

Korean: 
다른 언어학자들은 이 유사성 속에서, 역사와 지리로 얽힌 별개의 어족들을 발견합니다.
그리고 이들은 우리가 막 발견하기 시작한, 고대의 언어에 대한 이야기들로 가득 차 있습니다.

Turkish: 
bu benzerliklerde gördükleri şey tarihleri ve coğrafyaları iç içe geçmiş ve akraba olmayan bazı ailelerdir.
Ve bunca dilbilimsel masalın ardından, yaralarımızı sarmaya ancak başlıyoruz.
Takip edin ve abone olun, dil için.
Türkçe altyazı ekleyen; Ümit Duran, umitduranist@gmail.com https://umitduranist.blogspot.com/
