Merhaba arkadaşlar,
Estetik ve Sanat Felsefesi dersinin..
... beşinci programında konumuz 
“17. ve 18. Yüzyıl Sanat ve ..
...Estetik Anlayışı”. Bu programda 
İngiliz deneyimcilerden Hutcheson, ..
..Hume ile Alman idealizmi 
filozoflarından Kant, Shelling, ..
...Schiller, Hegel, Schophenhauer ve
Nietzsche’nin sanat ve estetik ..
...konusundaki görüşlerini ele alacağız.
18. yüzyılda sanat ve estetik alanında
önemli gelişmelerin ortaya çıktığı ..
...akademik çevrelerden biri de İngiltere’dir. 
İngiliz deneyimci estetik kuramının ana ...
...özelliği nesneden özneye doğru yönelme
olmasıdır. “Beğeni” kavramı bu dönemdeki ...
..eserlerin ana temasıdır. Hutcheson ve 
Hume İngiliz deneyimci düşünürlerin ..
...başında gelir. Sanat ve güzelin özerk 
bir çalışma alanı olmasında ..
...katkıları büyüktür.
Francis Hutcheson’a göre, estetik haz 
“iç duyu” aracılığıyla elde edilir.
Estetik nesneye baktığımızda bu haz
kendiliğinden ortaya çıkar.
Bununla birlikte, ona göre güzellik 
hazzı, nesnelerin nitelik ve ..
....özellikleriyle ilişkisiz de değildir. 
Sanat eserindeki güzelliğin temeli, ..
...parçalar arasındaki birliğin ve her 
bir parçanın bütüne olan oranında..
.. yatar. Buna nesnenin “çeşitlilik 
içinde birlik” niteliği adını verir.
Bir diğer İngiliz deneyimci olan 
David Hume, Hutcheson’ın ..
...“iç duyu” kavramına karşılık 
“içsel duygululuk” veya “içsel ..
...duygu” kavramını kullanır. 
“Beğeni Ölçütü Üzerine” isimli ..
..eserinde genel geçer beğeni 
ölçütü olup olmadığını inceler.
Ona göre, estetik yargı kişiden
kişiye değişen öznel bir yargı ..
...değildir. Bir insan yeterli 
duyarlılığa, pratiğe, ..
...karşılaştırma yapma deneyimine
sahipse ve önyargılardan arınmışsa ..
...doğal olarak bir sanat eserinden
haz duyar. Bunların yanında..
... insanlar arasındaki mizah
farklılıkları ile yaşadığımız çağın ve ..
...ülkenin görüşleri de beğeni 
yargısına etki eder.
Kısaca Hutcheson ve Hume estetik 
hazzın kaynağının içsel olduğunu ve ..
...estetik yargının kişiden kişiye 
değişmediğini savunur.
Bu dönemdeki Alman idealizmi 
filozofları ise diğer ülkelerdeki ..
..yaklaşımlardan pek etkilenmez. 
Alman idealizminde estetik ...
...konusunu doğrudan ele alan 
düşünürlerden ilki Baumgarten’dır.
Alexander Gottlieb Baumgarten 
“Estetik” sözcüğünü ilk kullanan..
... felsefecidir. Baumgarten’a göre 
estetik hem bir bilgi ve mantık ..
...kuramını hem de sanat kuramını 
içerir. Onun gözünde estetik, ..
...duyusal bilginin mantığıdır. 
Metafizik doğru ve mantıksal ..
...doğrunun yanına üçüncü bir 
doğru olarak estetik doğruluğu koyar.
İkinci olarak Immanuel Kant’ın 
görüşlerine bakalım.
Kant’ın “Yargı Gücünün Eleştirisi” isimli
eseri felsefi estetiğin temel eseri ..
....olarak kabul edilir. Bu eserinde
estetik yargılarda genel geçer ve ..
...apriori ilkelerin olup olmadığını 
araştırır. Estetik yargı çözümlemesini ..
...nitelik, nicelik, ilişki ve modalite 
açısından yapar. Kant’a göre güzel, ..
...nitelik bakımından hoşa gidendir. 
Nicelik bakımından herkesin hoşuna ..
...gidendir. İlişki bakımından her tür
ilgi ve kavramdan ayrı olarak hoşa..
... gidendir. Modalite açısından ise 
zorunlu olarak hoşa giden şeydir.
Kant beğeni yargısının yanı sıra yüce 
ve deha kavramlarını da irdeler.
Yüce yargısı da beğeni yargısı gibi 
evrensel olarak geçerli, yarar ve ..
...çıkardan uzak, amaçsal ve zorunludur. 
Beğeni yargısından farklı olarak yüceye..
... ilişkin yargılar biçimden değil, biçimle
içerik arasındaki orantısızlıktan gelir.
Bu nedenle de yücenin yarattığı etki 
güzele oranla daha sarsıcı ve derindir.
Güzel sakinleştirirken yüce bizi 
kendimizden geçirir.
Kant’a göre deha ise özgündür ve belli 
kural ve bilgiye dayanan bir beceri ..
...değildir. Güzel sanatların olanaklılığı 
deha yoluyla mümkündür.
Üçüncü olarak, Alman romantizminin
önde gelen temsilcilerinden olan ..
...Friedrich Schiller’i inceleyelim. 
Schiller estetik konusundaki görüşlerini ..
...“İnsanın Estetik Eğitimi Üzerine 
Mektuplar” eserinde belirtir.
Ona göre güzel “insan varlığının zorunlu
koşuludur”. Bu zorunlu koşulun yerine..
.. getirilmesi ancak estetik eğitimle 
mümkündür. Schiller’in güzel anlayışı..
.. onun psikoloji kuramının çatısını 
oluşturan “dürtü” kavramı üzerine ..
...kuruludur. Ona göre; Duyum dürtüsü ve
Biçim dürtüsü olmak üzere iki temel..
.. dürtü vardır. Bu iki dürtünün yanında
onların karşıtlığını çözen bir üçüncü dürtü..
... “oyun dürtüsü” vardır. Schiller ayrıca 
öznel-duyumsal, öznel-rasyonel ve..
... nesnel-rasyonel estetik kuramlara 
nesnel-duyumsal kavrayış adını verdiği ..
..dördüncü bir yaklaşım ekler.
Dördüncü olarak sanatın amacının insan
zihninde var olanı duyum, duygu ve ..
...esinlenme alanına çıkarmak olduğunu
savunan Hegel’in görüşlerini inceleyelim.
Hegel, Aristotales’in katharsis kuramını 
benimser. Ona göre sanatın doğayı taklit ..
...etme gibi bir amacı olamaz. Sanatın
işlevi insanın içtepilerinin açlığını ..
...doyurma, tutkuların ve arzuların 
azgınlığını yatıştırmadır.
Bunların yanında sanatın eğitim ve 
ahlaki ıslah işlevi de bulunur.
Ancak bunlar sanatın özsel amaçları 
değildir. Hegel, sanatın tarihsel olarak; ..
...Sembolik, Klasik ve Romantik olmak
üzere üç farklı gelişim aşaması..
... olduğunu belirtir.
Beşinci olarak bahsedeceğimiz Alman
filozof Schelling. Schelling ..
...“Transendantal İdealizm Sistemi” 
eserinde “felsefenin tek ve ebedi ...
...aracı sanattır” der. Yani sanata 
merkezi bir değer verir. Ona göre ..
...sanat üretimi bir çatışma ile başlar.
Sanat eseri de bilinçli ve bilinçsiz ..
...üretim veya etkinlikleri bir arada 
barındırır. Schelling’in amacı objektif ..
..doğa ile sübjektif zihnin nihai hareket
ettirici ilkelerinin özdeş olduğunu ..
..göstermektir. Böylece de Kant
felsefesinde var olan doğa ile..
... özgürlük arasındaki ayrımı ortadan
kaldırmaktır. Ona göre sanat eseri..
... dış dünyadaki bir nesneyi değil, 
onun ideasını temsil eder.
Hegel’de olduğu gibi, Schelling de
Kant’ın güzelin öncelikli olarak ..
...doğada var olduğu görüşünü
tersine çevirerek güzelin sanat..
... eserinde var olduğunu savunur.
Altıncı olarak Arthur Schopenhauer’un 
görüşlerine yer verelim. Schophenhauer,..
... genel felsefi çizgisi açısından Kantçı 
bir yaklaşım ortaya koymasına karşın .
...aynı zamanda önemli Kant 
eleştirmenlerinden biridir.
Gerçekliğin bilgisini edinmede sanata 
merkezi bir rol yükler.
Derin düşünme ve sanat eseri 
aracılığıyla bu bilgiye ulaşılacağını..
.. savunur. Aynı zamanda sanatın 
taklit olduğu görüşüne de karşıdır.
Son olarak görüşlerini inceleyeceğimiz
Alman filozof Friedrich Nietzsche.
“Tragedyanın Doğuşu” eserinde sanatın
gelişiminin birbirini tamamlayan iki ..
...temel dürtüye dayandığını savunur. 
Bunlar Apolloncu hayal gücü ve ..
..Dionysosçu kendinden geçmedir. 
İnsan Apolluncu dürtünün ..
..dünyasındayken sadece taklitçi bir
sanatçıdır. Dionysosçu dürtünün ..
...yaşandığı kendinden geçme dünyası 
ise bireyin kendini unutup ezeli ..
..Bir’e katıldığı dünyadır. Dionysosçu 
aşamada insan öznelliğini terk edip ..
...salt nesnelliğe geçer. Bu yüzden de 
bu aşama önemlidir.
Çünkü sanat ancak nesnel olduğu 
zaman kurtarıcı ve şifacı olabilir.
Yalnızca nesnel sanat insanı acı ve
tiksinti durumundan kurtarabilir.
Evet arkadaşlar
Estetik ve Sanat Felsefesi dersimizin..
... beşinci ünitesi olan ““17. Ve 
18. Yüzyıl Sanat ve Estetik Anlayışı” ..
...isimli programımız burada sona 
erdi.
Bir sonraki programımızda 
görüşmek dileğiyle. Hoşça kalın.
