Merhaba, Yeraltından Notlar başlıyor.
İlk bölüme yaptığınız 1830 yorumun hepsini okudum.
Programın süresini arttıracak, daha fazla yazardan ve...
...daha fazla kitaptan bahsedeceğim. Siz yeter ki izlemek isteyin...
...ben tabii ki daha uzun çekerim. Ne yalan söyleyeyim başlarken...
...endişelenmiştim, "kim böyle bir programa ihtiyaç duyar? Kim böyle bir şey izlemek ister ki?" diye düşünmüştüm.
Hayatımdaki en güzel yanılgı oldunuz, teşekkür ederim. Bu bölümün konusu...
"ACI"
Harikulade ve korkunç bir dünyada yaşıyoruz.
Peki bunca acıyla nasıl baş edeceğiz? İşte bu bölümde...
...filozoflardan yola çıkarak bunun cevabını bi' arayacağız. Dolayısıyla...
...haftanın ilk filozofu "Kierkegaard". Kierkegaard ölümle çok
...genç bir yaşta tanışmış. 25 yaşına geldiğinde
bi' abisi dışında tüm kardeşleri, annesi ve babası ölmüş.
Ardından mizahın ve kahkahanın, hayatın...
...acımasızlığına verilebilecek
...en mantıklı tepki olduğunu farketmiş.
"Hayat..." demiş,
"Yalnızca geriye dönük bir şekilde anlaşılabilir...
...ancak ileriye dönük bir şekilde yaşanmalıdır". Ve...
...absürde sığınmış. Çünkü...
...ancak ironik, sarkastik
ve absürd bir yaşam bizi bu hayatın...
...sıkıcılığından ve...
acılarından kurtarabilir diye düşünmüş.
Dolayısıyla yazdığı kitaplarda da hayatla ilgili en ciddi meseleleri...
...bile komik bir dille anlatmış. "Karanlıktaki...
...kahkaha" diyebilirsiniz buna. Yazdıkları, dünya...
...üstündeki milyonlarca insana merhem olmuş...
...ve olmaya da devam etmekte.
Yani bu abinin varoluşçular...
...gibi bir kafası varmış diyebiliriz. Camus da mesela şöyle diyordu;
"Yaşamın anlamsız olduğuna karar vermek ile...
...yaşanılmaya değmez olduğuna karar vermek arasında...
...fark vardır. Yaşam anlamsızdır, ancak...
...yaşamaya değerdir". Bir de günümüz filozoflarından Yıldız Tilbe var,
o da bir şarkısında demiş ki; "Kendimden çıktım yola,
bir yere varamadım". Bi' ara bunu da konuşalım. Şimdi...
...acı çekme yöntemlerine göre bir de Stoacılara bi' bakalım.
Stoacılık Antik Yunan ve Roma'da gelişmiş bir felsefedir.
Stoik sözcüğü ise "acıya dayanıklı"...
...anlamında kullanılmaktadır. Peki neden, nasıl yani nasıl beceriyolar...
...bunca acıya dayanmayı? Öncelikle Stoacılar, başlarına gelen kötü...
...olayları ya da edindikleri kötü tecrübeleri birer...
...fırsat olarak görürler. Bu konuyla ilgili Epiktetos
...şöyle söylemiş; "Istırap, yaşamdaki olaylardan değil...
...onları değerlendirme biçimimizden ortaya çıkar".
Ve bunun sonucunda şöyle bir ters psikoloji geliştirmişler.
Mesela insanlar canları sıkkın olduğunda...
...ve işler kötü gittiğinde her şey yoluna girecek...
...her şey düzelecek diye teselli eder ya kendini. Stoacılar...
...öyle yapmıyor, onlar bu avuntuların insanı sadece...
...oyaladığını düşünüyor ve her şey düzelecek yerine...
"her şey daha kötü olabilir,  daha da zor günler gelebilir"
...diye düşünüyor. Yalnız dikkat,  burada kötümser olmaktan bahsetmiyorum,
...o bambaşka bir şey. Bu daha çok gerçekçi ve...
...hazırlıklı olmak gibi bir şey. Stoacılar bu şekilde...
...kendilerini en kötü durum senaryolarına hazırlayarak...
...aslında karşılaşabilecekleri her türlü...
...trajedi için önceden hazırlanmış oluyor ve...
...dayanma, karşı koyma güçlerini geliştiriyorlar.
Ayrıca ne kadar kötü bir vaziyette olursa olsunlar, böylece...
...anın tadını da çıkartmaya devam edebiliyorlar.
Stoacıların görüşlerine göre "Olan her şey,
...öyle olması gerektiği içindir". Hem kontrol de bir yanılsama değil mi zaten?
Her an her şeyi kontrol edebilir miyiz gerçekten?
Yani hayatı biraz da akışına bırakmak...
...daha güzel olmaz mıydı? Zaten her şey dört dörtlük olsa bile...
...ki bu çok sıkıcı olurdu.
İlla ki birisi çıkıp tüm planlarımızı alt üst etmez mi?
-Pardoon, kitap yazarısınız değil mi?
+Evet, buyrun.
- Ya ben geçen gün...
...Dostoyevski'nin Kromozom(!?) Kardeşler kitabını aldım,
...ama kitabın kapağı gri renkmiş benim panjurlarıma hiç uymadı.
Ben de diyorum ki siz bana kırmızılı
mavili bir kitap mı önerseniz acaba?
+Hanımefendi, siz...
...ne tür bir manyaksınız acaba?
-Ne var yani? Sen kitap yazarı...
değil misin? Bana böyle bir cıvcıvlı(?) kitap önersen?
+Cıvcıvlı... Şöyle yapalım istiyorsanız, siz...
...Dostoyevski'nin bir imza gününe gidin, bunu ona bir sorun. Olur mu?
-İyi, öyle yapayım bari. Şu sanatçı milleti de bir tuhaf valla.
Neyse, see you!
Evet, gördüğünüz gibi kız gitti. O zaman yazılmış en...
...iyi felsefe kitaplarından bazıları şöyle bir ekrana gelsin, biz de...
...onlara bir bakalım.
Bu aralar okuduğum birkaç kitaptan daha bahsetmek istiyorum.
İlki "Ormanlardan Hemen Önceki Gece"
...isminde bir tiyatro oyunu. Bu oyunu...
...sahnede de izlemiştim, çok güzeldi. Yazarı Koltes.
Kitabı bir cümle ile tanıtacak olursam; "Yağmurlu bir gecede...
...şehrin sefaletine hapsolmuş,
...tek başına kalmış bir adamın sözleriyle...
...ayakta kalma mücadelesi. İkinci kitap önerim bir roman. Hasan Ali Toptaş'tan...
"Kuşlar Yasına Gider". Anlatmayan,
...gösteren bir roman. Bence onun gibi değerli bir...
...yazarı anadilimizde okuyabildiğimiz için hepimiz çok şanslı insanlarız.
Üçüncü kitap önerim ise bir şiir kitabı. Ece Ayhan'dan
Şiirimiz Mor Külhanedir Abiler
Goethe; "İnsan her gün iyi bir parça müzik dinlemeli, iyi bir...
...şiir okumalı, güzel bir tablo görmeli ve mümkünse...
...birkaç mantıklı cümle söylemelidir." demiş. Bence...
...henüz okumadıysanız bu kitapları ve elbette daha fazlasını hemen edinin.
Çok ilginç bir yazarın çok ilginç bir kitabından...
...bahsederek başlamak istiyorum. Yahudi kökenli Fransız bir yazar olan Perec,
1936'da doğdu ve 1982'de...
...henüz daha 46 yaşındayken akciğer kanserinden...
...öldü. Bugün ondan bahsetme sebebim ise 1969...
...yılında yayınlanan...
"Kayboluş" isimli romanı. Çünkü Perec, bu romanı yazarken...
...Fransızca'da en çok kullanılan sesli harfi olan...
E'yi hiç kullanmadı. Doğru duydunuz.
300'ü aşkın sayfadan oluşan bir kitap var ortada,
...ama içinde hiçbir "e" harfi geçmiyor, peki neden?
Çünkü yazar henüz çocukken...
...anne ve babasını 2. Dünya Savaşı sırasında kaybetmiş.
Babası Fransız ordusunda iken annesi ise toplama kampında...
...ölmüş. Ve kitabı yazarken hiçbir "e" harfini...
...kullanmama sebebi ise...
2. Dünya Savaşı'nda Yahudilerin ortadan...
...kaldırılmaya çalışılmasını protesto etmekmiş. Yani;
"Siz koca bir ırkı ortadan kaldırmaya çalıştınız. Ben de buna karşılık...
...bir harfi yok edeceğim!" diye düşünerek böyle bir...
...başkaldırıda bulunmuş. Dolayısıyla bu olmayan "e" harfi...
...aslında anne ve babasının kayboluşunun,
...yokluğunun da bir metaforu. Bu kitapla ilgili araştırma yaparken...
...çok heyecanlandığım bir şey ile daha karşılaştım.
O da kitabın Türkçe'ye de içinde hiçbir "e" harfi...
...olmadan çevrilmiş olması. Kitabın çevirmeni...
...Cemal Yardımcı, "Fransızca'da E harfi kullanmamaya karar...
...verdiğinizde kelime dağarcığınız %30-40...
...oranında daralır, Türkçe'de ise bu oran...
1/4'e iner" demiş. Yani mesela "sen", "ben",
"ve", "ken" gibi kelime ve ekleri kullanmadan...
...bir şey yazmak zorunda olduğumuzu düşünelim. Herhalde birkaç...
...paragraf sonra contayı yakardık diye tahmin ediyorum.
Dolayısıyla böyle bir emek karşısında saygı ile eğiliyor ve...
...konu başlığımıza geçiyorum. Benim hayatta en çok sorguladığım...
...kavram olan özgürlüğe bir bakacağız.
Yine bazı yazar ve filozoflardan yola çıkarak özgürlük...
...diye bir şey olup olmadığını, varsa nasıl özgür...
...olabileceğimizi ya da...
...özgürlüğün kişiden kişiye nasıl değişebileceğini bir irdeleyeceğiz.
Özgürlük denildiğinde benim aklıma ilk olarak varoluşçular geliyor.
Sartre, Camus, Simone, Kierkegaard...
...Nietzsche, Kafka, Oğuz Atay ya da Yusuf Atılgan...
...gibi yazarları çok sevmemin bir nedeni de budur herhalde.
Peki nedir bu varoluşçuluk? Varoluşçuluk, edebiyat ve felsefenin...
...iç içe geçtiği bir akımdır. Merkezinde birey...
...ve bireyin anlam arayışı vardır. Sürekli bir...
...anlam arayıp durur varoluşçular. Sonuçta insan dediğimiz şey...
...diğer tüm canlılar gibi ölümlü bir varlıktır.
Öyleyse nasıl bu hayatın üstesinden gelebilir?
Kendini nasıl gerçekleştirebilir de dünya...
...üstündeki varlığını anlamlandırabilir? İşte varoluşçu yazarlar...
...bunun gibi soru işaretleriyle ilgileniyor. Dolayısıyla da...
...en çok özgürlük kavramının üstünde duruyorlar. Peki Sartre,
"İnsan özgürlüğe mahkumdur"
...derken ne demek istemişti? İyi bir şey mi söylemişti yoksa kötü bir şey mi?
Yoksa aslında her ikisi de mi? Ona bi' bakalım.
Sartre'a göre insan bir mahkumdur, çünkü...
...kendi kendini yaratmamıştır. Dünyaya fırlatılmış...
...doğmuş ve ölecektir. Fakat diğer yandan da...
...özgürdür çünkü iradesi vardır ve seçim yapma ya da...
...yapmama hakkına sahiptir. Ancak, elbette bu insanı sorumlu...
...kılar. Çünkü insan aldığı her kararda...
...sadece kendisine karşı değil, insanlığa karşı da...
...sorumludur. Örneğin...
...dişlerini fırçalarken musluğu kapatmayan bir insan...
...daha fazla su faturası ödemek zorunda kalacağı gibi...
...aynı zamanda dünyadaki su kaynaklarını da boşuna...
...tüketmiş olur. Yani çok basit bireysel bir...
...eylem bile toplumsal bir sonuca neden olabilir. Dolayısıyla...
...Sartre, "İnsan özgürlüğe mahkumdur" derken...
...özgürlüğün güzel olduğunu, ancak her güzel şey gibi...
...beraberinde önemli sorumluluklar da getirdiğini söyler.
Benim bundan çıkarımım şöyle özetlenebilir, özgür olmak..
...yetmez, akıllı ve iyi bir insan olmak da gerekir.
Gelelim Nietzsche'ye. Onun özgürlük tanımı, üst insan...
...ismini verdiği bir kavramdan geçer. Peki nedir bu üst insan deyip durduğu şey?
Nietzsche'ye göre insan aşılması gereken bir...
...varlıktır. Üst insana geçiş yapabilmek için ise...
...maddiyat istencinden, yanılgılardan,
...yücelttiği yanılsamalardan kurtulmalıdır insan.
Zaaflarıyla yüzleşmeli, arzularının peşinden gidip...
...gördüklerini, duyduklarını sorgulayabilmelidir.
Fakat tüm bunlar, özgür insanın her türlü değeri...
...yok saydığı, reddettiği anlamına gelmez.
Üst insan bir nihilist değildir çünkü nihilizm de...
...aşılması gereken bir şeydir. Aynı, kuralları yıkmadan önce...
...onları öğrenmek zorunda olduğumuz gibi.
Ancak, elbette bu kolay bir yol olmayacaktır.
Çünkü, özgür olmak isteyen kişi, bedel ödemeye de hazır olmalıdır.
Peki özgür olduktan sonra ne olur? Yani...
...ne hisseder? Ne görür üst insan?
Bunu da şöyle açıklıyor Nietzsche. "Özgür ruh...
...tekrardan yaşama döner. Tabi yavaşça. Yine...
...bir sıcaklık, bir yumuşaklık vardır. Hissetmek daha da...
...derinlik kazanır. Rüzgar, kişinin etrafında esip durur.
Neredeyse hissediyordur ki sanki şu anda, ilk defa...
...gözleri yakınındaki şeyleri görmeye başlamıştır.
Şaşkınlık halindedir. Öyle sessizce oturur.
Şimdiye kadar neredeydi? Etrafındaki şeyler...
...ne kadar da değişmiş görünüyordu. Minnetle bakar arkasına, yolculuğuna...
...kendini sürgün edişine ve ciddiyetine.
Artık ilk defa kendini gerçekten görür.
Acı çekmek, öylece durmak, sabretmeyi öğrenmek...
...güneşin altında olmak... Ne kadar da memnun olur bunlarla...
Dünyadaki en minnettar varlıklardır onlar.
Ayrıca en mütevazılarıdır. Bilgeliktir bu...
Dünyevi bilgelik". Ve son olarak gelelim benim...
...özgürlük hakkındaki düşüncelerime.
Bu bölümde de kendimden hiç bahsetmedim ama aslında ben de bir yazarım.
Son 10 yıldır dünyayı geziyor ve kitap yazıyordum.
Ve özgürlük arayışıyla 20'den fazla ülkeye gittim.
Onlarca şehirde dolaştım, yüzlerce sokakta kayboldum...
...Ve sonunda öğrendim. Özgür olmanın tek yolu,
...vicdanının rahat olmasıymış. Ancak vicdanı rahat...
...bir insan özgür olabilirmiş. Dünyayı da geziyor olsa...
...dört duvar arasında hapsedilmiş olsa da...
...özgürlük, vicdanının rahat olmasıymış.
Haftanın kitap önerileri gelsin.
Bir sonraki bölümde görüşürüz, kendinize iyi bakın.
